sözaltı xəbər Mədəniyyət
Mədəniyyət
EN AZ
Rəsulzadənin dostu, kommunizmin düşməni - Türküstanlı jurnalistin keşməkeşli həyatı

Rəsulzadənin dostu, kommunizmin düşməni - Türküstanlı jurnalistin keşməkeşli həyatı

kulis.az 05.09.2026 12:00 10 baxış

Kulis.az Dilqəm Əhmədin yazısını təqdim edir.

Ötən əsrdə Türkiyədə Türküstan mübarizəsi özbək türklərindən olan jurnalist Ziyaəddin Babakurbanın önəmli rolu olub. Həm Türkiyə, həm də mühacir Türküstan mətbuatında SSRİ, kommunizm əleyhinə kəskin yazılar qələmə alan, təşkilati işlərdə iştirak edən Ziyaəddin bəy eyni zamanda "Azadlıq radiosu"nun imkanlarından faydalanıb.

Ziyaəddin bəy 1931-ci ildə Özbəkistanın Mengilan şəhərində doğulub. Kiçik yaşda ikən ailə ilə birlikdə Türkiyəyə mühacirət edib.

Babakurbanın Türkiyədəki ilk mühüm fəaliyyətlərindən biri türk tarixçisi və publisist Hüseyn Namiq Orkun ilə əməkdaşlıqdır. 1952-ci ildə Orkunla birlikdə tələbələr arasında fəth illərini qeyd etmək məqsədi ilə bir dərnəyin yaradılmasında iştirak edib. Türk tarixinin və türkçülük ideyalarının ən böyük tədqiqatçılarından biri də budur. 1956-cı ildə vəfat etməsi Babakurban kimi dostlarını kədərləndirmişdi. Buna görə də 1962-ci ildə Babakurbanın rəhbərliyində "Sevənlərinin qələmindən Hüseyn Namiq Orkun" adlı kitab nəşr edilib. "Toprak Yayınları"dan çıxan kitabda Orkunun dostları, əqidədaşlarının qələmə aldığı yazılar toplanmışdı.

"Türkistan" dərgisi və mətbuat fəaliyyəti

Babakurbanın icra fəaliyyəti ən mühüm səhifələrindən biri 1953-cü ildə İstanbulda nəşrə başlayan "Türkistan" dərgisi ilə bağlıdır. Dərginin sahibi və yazı işləri müdiri Ziyaəddin Babakurban, baş mühərriri isə Şərqi Türküstanın tanınmış siyasi və ictimai xadimi Məhəmmədəmin Buğra idi. İlk sayı 1953-cü ilin aprelində çıxıb, son sayı isə həmin ilin sentyabrında nəşr edilib. Türkistanın tarixi, mədəniyyəti, ədəbiyyatı və ictimai həyatı haqqında məlumat vermək, Türkiyədə yaşayan türkstanlıların milli şüurunu qorumaq və müxtəlif türkstanlıların bir-birinə yaxınlaşdırmaq məqsədi ilə yayımlamaq. Eyni zamanda Sovet Rusiyası və kommunist Çin idarəçiliyi altında yaşayan türklərin vəziyyətinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması əsas məqsədlərindən biri idi. Dərginin digər mühüm xüsusiyyəti Şərqi və Qərbi Türküstan mühacirlərini eyni nəşr ətrafında birləşdirməsi idi. Dərgidə Məhəmmədəmin Buğra, Əbdülvahab Oktay, Tahir Çağatay, İbrahim Yarkın, Reha Oğuz Türkkan və başqa ziyalıların yazıları dərc olunurdu. Buğranın 1953-cü illərdə baş tutduğu qısa müddətdə dayanmasının əsas səbəblərindən biri də buğranın 1953-cü illərdə baş tutmasından sonra uzun müddət xəstə yatmasıdır.

Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.

Tam xəbəri oxu