Mərhum Ronald Graham iki vəzifəni icra edirdi. O, bir vaxtlar Amerika Riyaziyyat Cəmiyyətinin prezidenti olmuş məşhur riyaziyyatçı idi. O, həm də ciddi bir jonqlyor və Beynəlxalq Jonqlyorlar Assosiasiyasının prezidenti idi. Grahamın həyat yoldaşı, Kaliforniya Universiteti, San Dieqonun riyaziyyatçısı Fan Chung deyirdi: “O, tryukları sevirdi. Bilirsiniz, topu fırlatmaq, paltar asılqanını fırlatmaq, bir neçə topu birlikdə fırlatmaq, qələmləri divara atmaq.”
Bəzən Graham hər iki vəzifəni eyni anda icra edirdi. 1980-ci ildə verdiyi televiziya müsahibəsində o, “Əslində, bir çox riyaziyyatçı və kompüter aliminin jonqlyorluğa maraq göstərməsi maraqlıdır,” demişdi. “Düşünürəm ki, buna səbəb naxış və struktur axtarışıdır.”
O, sonralar jonqlyorluğun riyaziyyatı haqqında, bəziləri Chung ilə birlikdə olmaqla, çoxsaylı məqalələr yazacaqdı. Lakin 1971-ci ildə, bu əlaqəni açıq şəkildə ifadə etməzdən onilliklər əvvəl, o, bəzi riyaziyyatçıların indi jonqlyorluqdan ilhamlanmış ola biləcəyini dedikləri bir sual ortaya qoydu.
Sıfır daxil olmamaq şərti ilə müxtəlif tam ədədlərdən ibarət təsadüfi bir dəstlə başlayın. Onları elə yenidən düzə bilərsinizmi ki, ilk iki ədədi, sonra ilk üçünü, sonra ilk dördünü və s. topladıqda, hər bir “qismən cəm” fərqli alınsın? Jonqlyorluq dilində bu o deməkdir ki, əgər hər top havada fərqli müddətdə qalırsa, siz həmişə onları elə bir ardıcıllıqla ata bilərsiniz ki, iki top eyni anda yerə düşməsin — bu isə tamaşanı korlayardı.
Əgər ədədlərin hamısı müsbətdirsə, Grahamın sualının cavabı açıq-aşkar “bəli”dir: Siz daha çox ədəd əlavə etdikcə cəmlər həmişə böyüyəcək. Eynilə, əgər qarışıqda həm müsbət, həm də mənfi ədədlər varsa, cavabın da “bəli” olduğu məlumdur. Bəs ədədlər sonlu bir dünyada yaşayırsa — məsələn, müəyyən bir saydan sonra təkrarlanan saat əqrəbi kimi?
Grahamın bilmək istədiyi məhz bu idi. O, cavabın yenə də “bəli” olacağını ehtimal edirdi. O hesab edirdi ki, çox vaxt sərt məhdudiyyətlərlə işləyərkən belə, xüsusi naxışlar və ya strukturlar qurmaq üçün kifayət qədər çeviklik tapmaq mümkündür — necə ki, bir çox qaydalarına baxmayaraq, adətən düzgün sudoku lövhəsi və ya Latın kvadratı (başqa bir tapmaca növü) tapmaq mümkündür. Prinston Universitetinin riyaziyyatçısı Noga Alon deyib: “Bu, dizaynlar və çox simmetrik strukturlar haqqındakı bütün bu suallara mükəmməl uyğun gəlir.” Lakin onilliklər ərzində heç kim Grahamın intuisiyasının doğru olduğunu sübut edə bilmədi.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
