"Ssenari pisdirsə, rejissor yaxşı film çəkə bilməz..." - Kurosavanın kino haqqında qeydləri

Bu gün Yaponiyanın tanınmış filmi rejissoru və ssenaristi Akira Kurosavanın anım günüdür.

Kulis.az onun 1975-ci ildə Yaponiyanın məşhur film şirkəti Toho tərəfindən çap edilən "Kino haqqında qeydlər"ni Elvin Musayevin tərcüməsində təqdim edir.

Kino nədir? Bu sualın cavabı heç bir fikirləşmədən asan deyil. İllər əvvəl yapon yazıçı Şiqa Naoya nəvəsi tərəfindən qələmə alınmış bir məqaləni mənə göstərərək onun oğlu illerin ən yaxşı mətni olduğunu iddia etmişdir. Hətta həmin məqaləni ədəbiyyat jurnalında dərc etməyə də nail olmuşdur. Məqalənin adı Mənim İsim idi və məqalə belə başlayırdı: Mənim İsimə bənzəyir, amma porsuğu da xatırladır. Onu görsəniz, zənn edə biləcəyiniz şeyin olması... Beləliklə, o, məqalədə özünün müxtəlif xüsusiyyətlərini heyvanlara bənzəyir, sonda isə yazırdı ki, xanım ki, mənim mənim mənim birimdir, onda o hər şeydən çox bir bir bənzəyir. Bu məqaləni ilk dəfə oxuduğumda qəhqəhə çəkib gülmüşdüm. Amma məgər yazıqlarında həqiqət ödəyir yox idi?! Kinonun xüsusiyyətləri də digər bir çox vizual sənətin xüsusiyyətlərinə bənzəyir. Kino ədəbi xüsusiyyətləri olmaqla yanaşı, teatra da yaxındır. Həmçinin fəlsəfi tərəfləri, rəsm və heykəl sənətinə yaxınlığı da var. Musiqiçi isə kinoda təsəvvür eləmək mümkün deyil. Amma nəticədə kino yenə kinoda.

Kinonun özünəməxsus estetikası var. Bu estetika ancaq filmlə ifadə edilə bilər və ancaq yaxşı bir film vasitəsilə bu estetik hiss edə bilərsiniz. Bu xüsusiyyət nə qədər yaxşı istifadə olunarsa, film sizə təsir etmə gücü də bir o qədər böyük olacaq. Məncə, tamaşaçını film izləməyə, rejissoru isə filmi çəkməyə çalışmağa məhz bu xüsusiyyətdir. Kinonun özündə xüsusi bir estetika, gözəllik gizlidir.

Bir film üzərində işləməyə başlayanda beynimdə həyata keçirmək istədiyim bir neçə fərqli fikir olur. Bu fikirlərdən biri birdən birə parıldamağa, inkişaf etməyə başlayır. Mənim çəkəcəyim film məhz odur. Bu günə qədər hansısa bir prodüser və onun film şirkətinin sifarişi ilə film çəkdim. Filmlərim müəyyən dövrlərdə və müəyyən yerlərdə öz fikirlərimdən yaranır. Məncə, bütün filmlərin kökündə şüuraltı olaraq nəyisə açıqlama arzusu var. Bu kökün tumurcuqlanıb ağaca çevrilməsi ssenaridən, çiçəklənməsi isə rejissordan asılıdır.

Rejissorun vəzifələri aktyorların idarə edilməsi, kamera, səsləndirmə, dekorasiya, musiqi, montaj və ikiqat iş proseslərinin vəhdətindən ibarətdir. Bütün bunlar ayrı-ayrı ixtisas sahəsi kimi görünsə də bir-birindən əlaqəsiz sahələr deyillər. Nəticədə, bunların hamısı yenidən buraxılır əlində cəmlənir.