Fiziklərin tez-tez danışdıqları və sizi “ilahi, bir fizik heç vaxt razı qala bilməz, elə deyilmi?” deyə düşündürə biləcək iki növ problem var.
Birincisi təsadüf problemi adlanır: bir-birinə yaxın olması üçün heç bir aşkar səbəbi olmayan şeylərin əslində bir-birinə yaxın olması. Nümunələrə aşağıdakılar daxildir:
İkincisi isə əks tipli problemdir, iyerarxiya problemi kimi tanınır: hər şey bərabər olsaydı bir-birinə yaxın olacağını gözləyə biləcəyiniz şeylər arasında böyük, qeyri-təbii, izaholunmaz bir uçurumun olması. Buna nümunələrə aşağıdakılar daxildir:
Həm “təsadüf”, həm də “iyerarxiya” problemlərinin olmasının sadəcə fiziklərin həmişə bəla axtardıqları və heç vaxt razı qala bilmədikləri mənasına gəldiyini düşünə bilərsiniz. Lakin hər iki problem dəstləri incə tənzimləmənin (fine-tuning) ekstremal qütbləridir və təbiilik (naturalness) buna yanaşmaq üçün tez-tez (həmişə olmasa da) faydalı bir yoldur. Budur, böyük ideyanın mahiyyəti nədən ibarətdir.
Simmetriyanın pozulmasının necə işlədiyini göstərən izahlı diaqram. Yetərincə yüksək enerji səviyyəsində top mərkəzdə (ən aşağı nöqtə) yerləşir və nəticə simmetriyaya malik olur. Daha aşağı enerji səviyyələrində mərkəz qeyri-sabit olur, top daha aşağı bir nöqtəyə yuvarlanır – lakin bunu edərkən o, (ixtiyari) bir mövqedə dayanır və nəticədə simmetriya pozulur – alınan mövqe simmetrik deyil. Ehtimalı az görünən bir nəticə, əgər sistemin tarixi və bu görünən qeyri-mümkün nəticəyə təbii şəkildə aparan bir mexanizm düzgün müəyyən edilə bilsə, başa düşülə bilər.
Kainatın özünün öyrənilməsi — həm onu idarə edən fundamental qanunlar, həm də onu təşkil edən tərkib hissələri baxımından — tərifinə görə təbiətin öyrənilməsidir. İnsanlar olaraq nəyin “təbii” olduğunu intuitiv şəkildə anlaya biləcəyimizi güman etmək, bizim tərəfimizdən bir növ təkəbbürdür: təbiət sadəcə olduğu kimidir və özümüz də təbiətin bir məhsulu olaraq, onun nə olduğunu və necə bu hala gəldiyini anlamağa ümid edə bilərik. Və yenə də, bu, bəzən inanılmaz dərəcədə uğurlu bir yanaşma olmuşdur. “Təbii” bir ideya sadəcə aşağıdakıları irəli sürür:
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
