ABŞ prezidenti Donald Tramp İranın etirazçıları edam etməsini yenidən tənqid edərək, Tehranın artıq silahlı qüvvələrini maliyyələşdirə bilməyəcəyini və "epik ölçülərdə" humanitar böhranla üzləşdiyini iddia edib. Çərşənbə axşamı günü Tramp özünün Truth Social platformasında yazıb: “Uğursuzluğa düçar olmuş İran İslam Respublikası öz ordusunun böyük hissələrinə pul ödəmir, eyni zamanda etirazçıları hətta etiraz etməsələr belə, əvvəllər görünməmiş səviyyədə öldürür”. "Bu, epik nisbətdə humanitar böhrandır və indi dayandırılmalıdır" dedi.
Yanvar ayında qaçılmaz edamlarla bağlı xəbərdarlıq edən Tramp, əgər edamlar davam edərsə, Birləşmiş Ştatların "çox ciddi tədbirlər" görəcəyini söylədi. Bir neçə gün sonra o, etibarlı mənbələrin ona "800-dən çox həbs edilmiş etirazçının" edamının dayandırıldığı barədə məlumat verdiyini, İran rəsmilərinin bu iddianı təsdiqləmədiyini söylədi. Aprel ayında Tramp internetdə yayılan fotoşəkildə əks olunan səkkiz iranlı qadının ölüm cəzasına məhkum edildiyini bildirib və onları azad etməyə çağırıb.
Ertəsi gün o, əfv olunduqlarını söylədi. İki müstəqil insan haqları təşkilatına istinadən Euronews Fars araşdırması göstərdi ki, səkkiz qadından yalnız biri, Beita Hemmati həqiqətən ölüm hökmü alıb. Keçən ay Tramp etirazçıların edam edilməsi ilə bağlı materialı yenidən dərc edib və 23 yaşlı nümayişçi Qol-Məhəmməd Məhəmmədinin öldürülməsinə reaksiya verərək İslam Respublikasını “barbar” adlandırıb.
Tehranın etirazçılara qarşı ölüm hökmündən istifadə etməsi ilə bağlı beynəlxalq narahatlıq əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Avqustun 12-də Fransa, Böyük Britaniya və Kanada da daxil olmaqla 32 ölkə birgə bəyanat yayaraq, İslam Respublikasının "müxalifəti susdurmaq" üçün edam cəzasından istifadə etməsini pisləyib və edamların dərhal dayandırılmasını və özbaşına həbs edilənlərin azad edilməsini istəyib. BMT-nin İnsan Haqları üzrə Ali Komissarı Volker Türk deyib ki, Tehran edamlardan "qorxu yaratmaq" üçün istifadə edir.
Türk bu ay verdiyi açıqlamada, "2026-cı il martın 19-dan bu yana ən azı 56 nəfər milli təhlükəsizliklə bağlı ittihamlarla edam edilib, o cümlədən 27-si yanvar etirazları ilə bağlı" dedi. Vaşinqtonda yerləşən İranın insan haqları təşkilatı olan Abdorrahman Boroumand Centre 2026-cı ilin ilk yeddi ayı ərzində İranda ən azı 901 edam hadisəsi qeydə alıb ki, onlardan 56-sı siyasi və ya milli təhlükəsizlik ittihamı ilə. Onlardan ən azı 29-u yanvar etirazları ilə bağlı edam edilib.
2026-cı ilin yanvar etirazları İran rialının bir ay əvvəl çökməsindən sonra başladı və sürətlə 180-dən çox şəhərə yayıldı. Təhlükəsizlik qüvvələri yanvarın 8-də və 9-da baş verən repressiyalar zamanı minlərlə insanı öldürdü. İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası ölənlərin sayının 3000-dən çox olduğunu etiraf edib.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
