Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) liderləri, o cümlədən Çin sədri Si Cinpin, rusiyalı həmkarı Vladimir Putin və Hindistanın baş naziri Narendra Modi Qırğızıstanın paytaxtı Bişkekdə illik sammitə toplaşacaqlar. 25 illiyini qeyd edən sammitdə İran prezidenti Məsud Pezeşkian da iştirak edir. Bazar ertəsi başlayan iki günlük sammit dünyanın qlobal enerji və maliyyə bazarlarını alt-üst edən İrana qarşı ABŞ-İsrail müharibəsinin və davam edən Rusiya-Ukrayna müharibəsinin nəticələri ilə mübarizə apardığı bir vaxta təsadüf edir.
Beləliklə, sammitin əsas gündəliyi nə olacaq və ABŞ prezidenti Donald Trampın birtərəfli xarici siyasəti qlobal qaydalara əsaslanan nizamı pozduğu üçün ŞƏT liderləri bu toplantıdan ticarət və təhlükəsizlik məsələlərində çoxqütblü dünya və Qlobal Cənub əməkdaşlığına təkan vermək üçün istifadə etməyə çalışacaqlarmı? Builki sammit Bişkekdə “Dayanıqlı Sülh, İnkişaf və Rifah naminə birlikdə” devizi altında keçirilir. Xi, Putin və Modiyə İran prezidenti, Pakistan, Özbəkistan, Belarus, Qazaxıstan və başqalarının liderləri qatılacaq.
Sammitdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının baş katibi Antonio Quterreş və Cənub-Şərqi Asiya Ölkələri Assosiasiyasının (ASEAN) baş katibi Kao Kim Hournun da iştirakı gözlənilir. Beynəlxalq Böhran Qrupunun Şimal-Şərqi Asiya üzrə baş analitiki Uilyam Yanq qeyd edib ki, davam edən müharibələr qaydalara əsaslanan beynəlxalq nizama daha çox gərginlik yaradır və bu fonda sammit dünyanın yüksələn bir sıra böyük dövlətləri, o cümlədən Çin və Hindistan üçün qlobal təsirlərini artırmaq və Cənubi ölkələrlə qlobal əməkdaşlığı dərinləşdirmək üçün mühüm hadisə kimi xidmət edir. Başlanğıcda əməkdaşlığın dar miqyasına baxmayaraq, ŞƏT-ə üzv dövlətlər öz mandatlarının əhatə dairəsini və üzv dövlətlərin sayını genişləndirməyə çalışıblar”, - Yanq Əl-Cəzirə telekanalına bildirib.
Yaxın Şərq və Avropada davam edən münaqişələr fonunda Yanq deyib: “Çin builki sammitdən özünü münaqişələrin sülh yolu ilə həllini müdafiə edən və bununla da ABŞ ilə ziddiyyəti kəskinləşdirən böyük bir güc kimi təqdim etmək üçün istifadə edə bilər”. “Lakin bu səylərin münaqişənin həlli üçün hər hansı əsaslı təklifdən daha çox ritorika ilə məhdudlaşacağı güman edilir” dedi. Fransız investisiya bankı Natixis-in Asiya Sakit Okean üzrə baş iqtisadçısı Alicia Garcia-Herrero, bu sammitin xüsusilə əhəmiyyətli olduğunu, çünki qrupun 25-ci ildönümünü qeyd etdiyini və qarşılıqlı faydalı beynəlxalq əməkdaşlığı təşviq edən çoxqütblü dünya nizamına çağıran keçən ilki Tianjin strategiyasını hərəkətə keçirmək üçün ilk şansı təqdim etdiyini söylədi. Keçən il sammit Çinin Tianjin bölgəsində baş tutub.
ŞƏT 1996-cı ildə “Şanxay beşliyi” adlanan təhlükəsizlik bloku kimi fəaliyyətə başlayıb. Çin, Rusiya, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Tacikistan tərəfindən Soyuq Müharibə bitdikdən və Sovet İttifaqının dağılmasından sonra sərhəd mübahisələrini həll etmək üçün yaradılmışdır. Lakin 2001-ci ilin iyununda qruplaşma ŞƏT-ə çevrildi və qərargahı Pekində olan Özbəkistanı əhatə edəcək qədər genişləndi.
2017-ci ildə blok Hindistan və Pakistanı əhatə etməklə genişləndi. İran və Belarus da müvafiq olaraq 2023 və 2024-cü illərdə tamhüquqlu üzvlər kimi əlavə edilib. Bundan əlavə, təşkilatın Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər, Misir, Türkiyə, Myanma, Şri-Lanka və Kamboca da daxil olmaqla 14 əsas dialoq tərəfdaşı var.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
