Yarasalar harada yaranıb? Nəhəng genetik tədqiqat uzun müddətdir davam edən mübahisəyə son qoyub və canlıların təkamül ağacını yenidən yazıb

Yarasalar Yer kürəsindəki ən qeyri-adi canlılardan biridir. Antarktidadan başqa hər bir qitəyə yayılmış 1500 növü ilə onlar bütün məməli növlərinin təxminən beşdə birini təşkil edir və gəmiricilərdən sonra məməlilərin ikinci ən müxtəlif qrupu hesab olunurlar. Onlar həqiqi mənada uça bilən yeganə məməlilərdir, qaranlıqda "görmək" üçün exolokasiyadan istifadə edirlər və xəstəliklərə qarşı yüksək dərəcədə davamlıdırlar; özləri heç vaxt xəstələnmədən müxtəlif ölümcül virusları daşıya bilirlər.

Buna baxmayaraq, yarasaların mənşəyi indiyədək müəmmalı olaraq qalırdı. Sentyabrın 23-də "Nature" jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, bu uçan məməlilər əvvəllər güman edildiyi kimi Afrika, Şimali Amerika və ya Asiyada deyil, ehtimal ki, 65 milyon il əvvəl Avropada meydana gəliblər. Bu iş yarasalar üçün yeni təkamül ailə ağacını təqdim edərək, müxtəlif növlərin təkamül tarixlərinə və bir-biri ilə əlaqələrinə işıq salır.

Bundan əlavə, bu araşdırma yarasaların genomlarının və ya tam genetik təlimatlar dəstinin və fosillərinin indiyədək aparılmış ən böyük təhlilini təmsil edir. Alimlər bunun hələ başlanğıc olduğunu bildirirlər. Məqalə yarasaların exolokasiya, uçuş və xəstəliklərə qarşı müqavimət kimi unikal adaptasiyaları necə inkişaf etdirdikləri ilə bağlı gələcək tədqiqatlar üçün zəmin yaradır.

Şotlandiyadakı Sent-Endryus Universitetinin bioloqu və tədqiqatın həmmüəllifi Sonya Vernes "Live Science" nəşrindən Saşa Pareyə bildirib: "Bu, nəhayət bizə onilliklər ərzində alimlərdən yayınan möhkəm, dəqiq bir ailə ağacı və biocoğrafiya təqdim edir. Ağacı düzgün qursanız, yarasaların təkamülü ilə bağlı digər hər şey öz yerinə düşməyə başlayacaq".

Vernes və həmkarları yaşayan 21 yarasa ailəsinin hamısından 103 növün genomunu təhlil ediblər. Onlar həmçinin 44 yarasa fosili və mövcud yarasa ailələrinin əksəriyyətinin nümayəndələri daxil olmaqla, 65 növ üzrə fiziki xüsusiyyətləri müqayisə ediblər. Dünyanın hər yerindən 130-dan çox alimdən ibarət komanda toplanmış məlumatlardan istifadə edərək müxtəlif yarasa qrupları arasındakı əlaqələri xəritələyib, onların təkamül xətlərinin nə vaxt ayrıldığını qiymətləndirib və yarasaların harada yarandığını və qlobal miqyasda necə yayıldığını araşdırıb.

Heyvanların Avropada yarandığını göstərən sübutlar onların Afrikaya, daha sonra isə Asiya, Amerika və Avstraliyaya yayıldığını irəli sürür. Vernes "CBC News"dan Emili Çanqa deyir: "Yarasalar uçan canlılar olduqları üçün... onlar milyonlarla ildir ki, bütün dünyaya yayılır və planeti qarış-qarış gəzirlər".