Heç düşünmüsünüzmü ki, sizi siz edən nədir? Elm bizi əmin edir ki, bunun qulaqlarımızın arasındakı üç funtluq orqanla, onun milyardlarla neyronu və trilyonlarla incə əlaqələri ilə tam əlaqəsi var. Lakin özünüdərk hissimizin niyə olduğunu izah etmək və ya anamız haqqındakı ilk xatirənin əslində harada yerləşdiyini dəqiq müəyyən etmək çox daha çətindir. Yaşlandıqca yaşadıqlarımızın çoxunu unuduruq, lakin yenə də inkarolunmaz bir davamlılıq var: 30, 50 və ya 70 yaşınızda siz yenə də siz olacaqsınız.
Özünəməxsus bu davamlılığı qorumaq üçün bəzi uzaqgörən texnoloqlar beyninizi ölümündən sonra belə yaşatmağın yolları üzərində işləyirlər. Gəlin onlara "ağıl xilaskarları" deyək. Onlar beyinləri maye azotda dondurmaqdan tutmuş, canlı beyinləri gücləndirməyə və xatirələrimizi buluda yükləməyə qədər hər şeyi araşdırırlar. Burada biz zehninizi yaşatmaq üçün altı mümkün yola, bunların nə dərəcədə mümkün olduğuna və koqnitiv ölməzlik baş tutmasa belə, müasir tədqiqatların hansı faydalar gətirə biləcəyinə nəzər salırıq.
1970-ci ildə neyrocərrah Robert White rezus meymununun başını kəsərək başqa bir meymunun bədəninə köçürdü. Bir-birinə tikilmiş primat aldığı xəsarətlərdən ölməzdən əvvəl bir neçə saat yaşadı. Case Western Reserve Universitetinin professoru olan White, bu əməliyyatı bir neçə dəfə sınadı. Təəccüblüdür ki, yenidən birləşdirilmiş başlar gözlərini və ağızlarını hərəkət etdirə bilirdi, lakin o, meymunların onurğa beynini kəsdiyi üçün həmin başlar yeni bədənlərinə nəzarəti ələ ala bilmədilər.
White-ın təcrübələri o vaxtdan bəri qorxunc bir maraq mənbəyi olub. Lakin bir neçə neyroalim üçün bunlar ilham mənbəyidir və bir gün insan başı transplantasiyasının – və ya bəzilərinin dediyi kimi, bədən transplantasiyasının – uğurlu ola biləcəyini göstərir.
Bu ideyanın əsas tərəfdarı, 10 il əvvəl degenerativ əzələ xəstəliyindən əziyyət çəkən kompüter proqramçısı Valery Spiridinov adlı bir könüllü tapdığını iddia edən mübahisəli italyan cərrah Sergio Canaverodur. Spiridinov əvvəlcə başının Çində beyin ölümü keçirmiş bir donorun bədəninə köçürülməsinə razılıq verdi, lakin sonradan bu plandan imtina etdi və əvəzində evləndi. Və bəlkə də belə olması daha yaxşıdır. Tənqidçilər bildirirlər ki, bu prosedur tibbdən çox qətlə bənzəyir. Və ya ən yaxşı halda: Könüllülər iflic qalacaq və ömür boyu süni tənəffüs aparatına ehtiyac duyacaqlar.
Canavero bunun mütləq doğru olmadığını deyir. O iddia edir ki, kəsilmiş onurğa beyinlərinin yenidən birləşdirilməsinin artıq mümkün olduğunu qəbul etdikdən sonra insanların əməliyyata baxışı dəyişəcək. O, MIT Technology Review-a ötən yay Moskvadakı Sklifosovsky adına Təcili Tibbi Yardım Elmi-Tədqiqat İnstitutunun cərrahları ilə birlikdə yazdığı bir tədqiqat məqaləsini göstərdi. Komanda üç donuzun onurğa beynini kürəklərinin ortasından kəsdi və sonra kəsilmiş sinir gövdələrinin cərrahi yapışdırıcı vasitəsilə yenidən birləşdirilib-birləşdirilə bilməyəcəyini sınaqdan keçirdi. PLOS One jurnalında dərc olunan həmin məqaləyə görə, bütün donuzlar ayağa qalxmaq və hətta qeyri-sabit şəkildə yerimək qabiliyyətini bərpa etdilər.
Xülasə — davamını mənbədə oxuyun.
