Zəlzələ nə kimi səslənir?

1953-cü ildə səs mühəndisi Emori Kuk "Out of this World" adlı unikal bir albom buraxdı. Dinləyicilər onu işə saldıqda əks-səda verən bir gurultu və onlara: "Bu, faktiki zəlzələlərin qeydidir" deyən bir diktorun səsini eşitdilər. Diktor qəribə səs mənzərəsi fonunda zəlzələ lentlərinin eşidilə bilməsi üçün necə sürətləndirildiyini izah edirdi. Həmin lentlər həm seysmoloji, həm də musiqi alətlərini elektron dövrə gətirməyə kömək edən seysmoloq Viktor Huqo Benioffun təcrübələrindən götürülmüşdü.

Tarixçi Mattias Dörriesə görə, bu layihələr bir-biri ilə dərindən bağlı idi. Benioff 1917-ci ildə astronomiya sahəsində fəaliyyətə başlamış, həm Mount Wilson, həm də Lick rəsədxanalarında işləmişdi. Boş vaxtlarında Benioff skripkada məşq edir və musiqiyə olan sevgisi ilə elmə olan baxışlarını uzlaşdırmağa çalışırdı.

Dörries izah edir ki, sonrakı bir neçə onillikdə Pasadena "geofiziki tədqiqatlar üçün dünyada əsas mərkəzə" çevrildi. 1926-cı ilə qədər Caltech, Beno Qutenberq və Çarlz Rixter kimi seysmoloqların zəlzələlər haqqında anlayışımızı dərinləşdirəcəyi Karnegi İnstitutu ilə birlikdə Seysmo Laboratoriyasını idarə edirdi.

Benioff seysmologiya sahəsində işə 1924-cü ildə Caltech-də başladı. Qutenberq və Rixter əsasən nəzəriyyəyə diqqət yetirdiyi halda, Benioff cihazqayırmaya köklənmişdi. O dövrdə seysmometrlər əsasən qələmlərə və ya işıq şüalarına qoşulmuş, titrəyişləri işığa həssas kağız üzərində qeyd edən ağırlıqlı rəqqaslardan istifadə edirdi. Lakin bu cihazların həssaslığı məhdud idi.

Benioff asılmış ağırlığı çeviriciyə və qalvanometrə qoşaraq elektromexaniki sensorlarla təcrübələr aparmağa başladı. Sonra, 1932-ci ildə Benioff Yeri dinləməyin yeni bir yolunu – gərginlik seysmometrini ixtira etdi.

Dörries ilk cihazı belə təsvir edir: "San Rafael təpələrindəki laboratoriyanın zirzəmisində quraşdırılmış, dirəkləri laboratoriyanın altındakı qranitə möhkəm bərkidilmiş və betonla sementlənmişdi". Dirəklər arasındakı məsafə 24 metr idi və onların arasında dəmir boru var idi. Benioff dirəklərdən biri ilə boru arasında kiçik bir boşluq saxlamışdı. Yerdəki titrəyişlər və digər dəyişikliklər boşluğun ölçüsünü dəyişdikcə, Benioff bu dəyişiklikləri çevirici vasitəsilə qeyd edirdi.