cinayət və cəza


facebook twitter əjdaha lazımdı   googllalink

    1. dostoyevskinin şah eseri.kamyunu öz eserlerine utandıran eser
    2. Dostoyevskinin Sibirdən qayıtdıqdan sonrakı dönəmdə və qardaşına(həmçinin özünə) yardım məqsədiylə yazdığı ikinci ən uzun romanı. Əsərdə cinayət işlədikdən sonra çəkilən vicdan əzabından, gənc yaşlarında insanın keçirdiyi kimlik axtarışı,rejimə qarşı çıxma və başqa məsələlərdən söhbət gedir ki, sadalamaqdansa oxunulmasını məsləhət görürəm.
    3. indiyə qədər oxuduğum kitablar arasında bir insanın hislərini, psixologiyasını ən gözəl anlatan əsərdi. deyirler bu kitabı bircə dəfə yox; cavanlıq, orta yaş və qocalıq dövrlərində olmaq üzrə ən az 3 dəfə oxumaq lazımdı.
    4. oxuduğum və hamının oxumasını məsləhət görməkdən daha çox istədiyim əsər. dünyada "insanüstü" deyilən əsərlər var, filmlər var. Adi olmayan, ən mükəmməl əl işlərini (geniş mənada) adətən belə adlandırırlar. Ədəbiyyatda belə insanüstü işlərdən biri sözsüz Dostoyevskinin "cinayət və cəza"sıdır. oxuyan bütün insanların bəyəndiyi, təsirləndiyi, nəsə yazmaq istədiyi əsərdir. amerikda çıxan məşhur bir jurnalda bu romana aid bir məqalə göndərmişdi müəllim bizə. orda belə bir cümlə vardı: "ölmədən öncə etməli olduğunuz işlər barədə siyahılar hazırlayır hər il. heç birinə fikir verməyin. "cinayət və cəza"nı oxumusuzsa, rahat ölə bilərsiniz". o vaxt məktəbdə ədəbiyat müəllimim də dərsdə demişdi ki, "kitaba nifrət etsəniz belə mütləq bu əsəri oxuyun". elə həmin gün oxumağa başlamışdım. sujeti barədə yazmaq istəmirəm. o qədər psixoloji məqamlar, dəyərli fikirlər və insanı düşündürən bir böyük dilemma var ki. oxumalısınz.
    5. yaxşı insan olmağın çətin olduğunu göstərən əsər
    6. qaraqanın qısa qapanma albomundan bir parça
    7. yapon gijdıllağların bu kitabın həcmi çox iri və ağırdı deyərək komiksləşdirdiyi psixoloji əsər.amma belə baxanda əsərin komiksini oxumaq daha maraqlı və axıcı olar deyə düşünərək yapon xalqına qarşı işlətdiyim gijdıllağ ifadəsini geri götürüb,çox-çox üzr istəyirəm
    8. heç şübhə yoxdur ki üstünə çox yazılıb; dəfələrlə analiz edilib; fərqli yaş periyodlarında ayrı effektlərə səbəb olub. üstünə yazmaq niyyətindən uzağam. sadəcə xarakterləri haqqında qısa fikir bildirmək məqsədində olduğum roman.

    avdotya romanovna. üç illik ayrılığı səkkiz səhifəlik məktuba sığdıran ana. kitabın sonlarına tərəf oğlunun cinayətindən xəbərsiz, bu dəfə dəliliyi ilə həsrətini sibirə göndərən qadın. rodyanın qatil olmasının arxasında gizlənən, ən vacib məhfumlardan biri. birincisi üçün bu bəlkə də rodyanın atasıdır.

    katerina ivanovna. rus qadının avto portreti. uydurduğu yalanlara inananacaq dərəcədə alçaldılmış, yer və zaman zaman bu alçalmışlıqdan, bütün dostoyevski xarakterləri kimi zövq almağı bacaran köhnə aristokrat. neva gölünün qırağında qan (bütün reallıqlarını) qusaraq ölürdü.

    razumihin. saf və sosyalizmin siqnallarını verən dost. həqiqi rus insanı.

    profiri petroviç. mənə görə romanın ən güclü xarakteri. kinayəli gülüşləriylə rus bicliyini möhtəşəm təsvir edir. hər şey bir tərəfə! rodianla cinayət üstünə söhbətləri...

    sonya semyonovna. sofu qadın. maria magdalena. isanın kədərli fahişəsi. fahişə* qatil* dialoqlarında vicdanı təmsil edən zəyif qadın.

    rodion romanoviç raskolnikov. cinayət və cəza.


    cinayət və cəza bir cümləylə başlayıb, onunla da bitəbilərdi.
    9. raskolnikov öz-özünə pıçıldadı "tanrı yoxdursa, hər şey müstəhəbdir. heç bir şeydən məsuliyyət daşımıram. amma hər şeydən də cavabdeh olan mənəm bu vəziyyətdə. bu sələmçi, qoca qarını öldürsəm, pulları cibimə atıb, aradan çıxa bilərəm. tanrı yoxdursa, kim nə deyə bilər ki? öz həyatımı qurmaq məcburiyyətindəyəm." həmin arada baltanı endirir. sələmçi qadınla bağlı əsərdə ürəyəyatımlı bir cümlə belə yoxdur. bir də arada səs-küyü eşitdiyi üçün hadisə yerinə gəldiyi sırada, raskolnikovun qurbanına çevrilən məsum lizaveta var.

    lap deyək ki, sələmçi qadını pis, daşqəlbli olduğuna görə belə tez unutduq. bəs ən xırda xarakterli obrazlara belə mənəvi dərinlik qatan dostoyevski, lizavetaya qarşı niyə belə səthi yanaşır? bu böyük ürəyə malik qıza, niyə kiçik xarakterli, fağır obraz kimi davranır? raskolnikov, sonya`ya öz günahını etiraf edəndə anlayırıq, niyə elə etdiyini. çünki, sonya cinayət etirafını eşidəndə "sən o insanlara, nə elədin belə?" demir. "sən özünə qarşı nə elədin, belə?" deyir. raskolnikov nə edibsə, əslində özünə edib. qurduğu həyatın əzabını çəkməkdədir. sırf bunu vurğulamaq üçün, lizavetanın əzabı bir o qədər də qabardılmır və nəzərə çarpmır əsərdə. lizavetanın ölümü cinayət hüququ mövzusudur, dostoyevski isə bizə daha yüksək bir hüquqdan bəhs edir.

    "törətdiyin cinayətə görə dövlətin cəzasından qaçıb, yaxa qurtara bilərsən, amma vicdan əzabından əsla qaça bilməzsən!" deyən hüquqdan.
    10. dostoyevskinin sonralar freud və nietzsche kimi onlarla əjdahaların belə tərifləyib bitirə bilmədiyi bir şey, bir qələm, bir varlıq olmasının əsaslı faktlarından biri olan əsərdir. dövr etibarı ilə belə psixoloji təhlillər, bu qədər təfərrüatlı "vurğular" necə olunabilərdi axı? -deyə sonralar və günümüzə qədər, hələ indidə bir çox qələm üstadlarını düşündürmüş, düşündürən və elə düşündürəcək də olan masterpiece. rus və eləcədə yer altı ədəbiyyatının bir növ dünya üzrə təmsili. dostoyevskinin xarakter işləyiş tərzi və üsulları haqqında da oxuyucuya ən konkret fikirləri verəbiləcək əsərdir eyni zamanda. adətən hər bir xarakteri, güclü bir kommunizm tənqidi olan əsərdə fərqli bir idealogiyanı və rəngi təmsil edir.

    əlbəttə çoxları kimi mənim üçündə bu əsərdə hər bir xarakterin ayrı yeri var. Raskolnikovun bit və napoleonlar olaraq iki yerə ayırdığı insanlığın heç bir tərəfinə tam oturabilməməsi onun öz nəzəriyyəsini çürüdməyə bəs idi. Onun nə bir bit qədər lazımsız və axmaq, nədə bir napoleon qədər soyuqqanlı olmaması öz nəzəriyyəsində, öz məqaləsində yer tapabilməyişinin kədəri və iztirabı idi tək cəzası. Bir napoleon olmadığını anladı, amma çox gümanki olabiləcək ən çətin yoldan bunu anlamaq məcburiyyətində qaldı. Bundan başqa doğurdanda Porfiri rus bicliyini və hiygələrliyinin bir sembolizmidir. Əsərdə raskolnikovu bir kənara qoysaq, mənim ən sevdiyim və deyəsən eyni dərəcədə olmasada bir o qədərdə sevmədiyim iki xarakter: Porfiri və svidriqaylovdur bu əsərdə, nə lujindən iki xarakter qədər iyrənə bildim, nədə ki razumxini o qədər sevə bildim..

    --spoiler--

    axı porfiri ilə raskolnikovun dialoqları və söhbətləri keçən səyfələrdə o həyəcan tərləri tökməmiş, Porfirinin rodyanı axrıncı ziyarətində onun əvvəl tamam başqa məqsədlə danışırmış və üzürxaqlıq edirmiş kimi görünməsi, sonrasında isə müəyyən vurğuları edərək sözü "bu mikolkanın işi deyil!" ə gətirib çıxarması; rodya ona sual edəndə ki -yaxşı.. bəs onda kim öldürüb? -necə yəni kim öldürüb? Siz öldürmüsünüz rodion romanıç! kimi bu bütün əsər boyu söz oyunlarından və istintaq hiylələrindən təngə gətirmiş zalımın sözünün üstündə durduğu kimi belə qətiyyət və açıqlıq ilə bunu dilə gətirməsi belə səssiz keçən sətirlərin bir anda adrenalin partlayışına çevrilməsi zamanı kitabı (mənim kimi) bağlayıb bir qədər nəfəs alınması ehtiyacı hiss etməyən kəs doğurdanda bu kitabı, bu əsəri yaşayabilibmi?

    --spoiler--

    bəs axı əsərdə hansı rəngi təmsil etdiyini anlamaq ən çətin olan və eyni zamanda ən konkret xaraktera sahib, ən net çizgini qoymuş olan bu hebefil svidriqaylov? onun şəhvət düşkünlüyü, arvadbazlığı, çətinbaz və hiygələr ama bir o qədərdə mənalı olan görüş və nəzəriyyələri ilə nə anlatmağa çalışırdı bizə dostoyevski? sonyaya olan sonsuz məhəbbəti.. axı bu ölümdən qorxan bu qoca yaşlı cavan sadəcə məsələ dunya və sevgisi olandamı belə cürət edəbildi ölümə meydan oxumağa?

    --spoiler--

    o arkadiya ivanoviçin öz evində sonya ilə keçən təqribi 10 səhifə.. tapança yerə atıldıqdan sonra keçən o dialoq..
    Dunya yalvara-yalvara dedi:
    - Burax məni!
    Svidriqaylov diksindi: indi Dunya "sən" sözünü bayaqki kimi ifadə etməmişdi. Svidriqaylov astadan soruşdu:
    - Deməli, sevmirsən?
    Dunya başının işarəsilə "yox cavabı verdi
    Svidriqaylov ümidsiz bir halda pıçıldadı:
    - Sevədə...bilməzsən?.. Heç?
    -Heç!

    --spoiler--
    və ardından o məlum, altında min bir mətin altı olan o səhnə, o dialoq, o sitat..
    " soruşsalar, de ki, Amerikaya getdi."

    və nəhayət bu oxucuya aylar sonra belə olsa xarırlandığı halda rahatlıqla depresiyanı, kədəri və iztirabı hiss etdirə bilən bu əsərdə şəxsən mənə hələdə biri "aydın" iki məsələ qaranlıq qalmışdır. bəli mikolka və svidriqaylovun o 5 yaşlı uşaq qarabasması.. oxuduğum kitablar məni birçox fərqli-fərqli hisslər diyarına qərq etməyə qadir olmuşdur, qarabasmanın olduğu sətirləri oxuyarken və sonrasında keçirdiyim hisslər ifadə olunması hərhalda ən mümkünsüzlərdən biridir.. bu barədə hərhansı görüşləri olan hərkəs məmnuniyyətlə yaşıllandıra bilər. son olaraq hələdə oxumamısınızsa, bu dəyqə tapın başlayın. kitabın həcmi isə sizi aldatmasın, o ağır və iri həcimli səyfələr, sətirlərin bu qədər asanlıqla sizi sürükləməsi elə özüdə dostoyevskinin qələmlərinin bir başqa möcüzəsidir. bir ara gəlib imla filan editi elərəm, bu sözlükdə ilk entry im nə olsun deyə düşünərkən hardan əsdi ağlıma heç özümdə bilmədim..


sən də yaz!