xitab



facebook twitter əjdaha lazımdı   izləmə   lələ   mən   googllalink

    1. Qrammatik cəhətdən cümlə üzvləri ilə bağlı olmayan, müraciət olunanı bildirən söz və ya söz birləşməsi
    2. Müraciət forması.

    Bəzi insanlar çox obsessiv olurlar xitablara. Biraz yola gedən olmaq lazımdı. Yola vermək lazımdı. Sevməyə bilərsən birinin sənə 'bəy' deməsini. Ama çox da şey eləməmək lazımdı yəni.

    Keçən bir qız status yazıb : "hörmət etdiyim savadlı insanlar ala, qaqa kimi sözlər işlədəndə dünyaya ümidim azalır"

    Ala?? Asgajs (bax yenə ala dedim). Ala, gijdıllaxsuz siz?
    Mühakimə başlığına bir ildi yazmaq istəyirəm, ama hər dəfə 10 səhifəlik şey gəlir ağlıma, qalır yazmıram.
    Belə xırda şeyə görə insan mühakimə edərlər ala? işlətdiyi sözlərə ya xitab formasına görə? Qərar verirsən ki bu savadsızdı?
    Bu insanlar o qədər səmimi olmayan ciddi insanlar görüblər ki, adətən də savadlı və hörmətli olan;da onlar olub deyə, indi biri qaydanın xaricinə çıxıb götü açıq gəzib ala qaqayla danışanda savadsız olur. Soxum sənin mühakimələrinə və önyarqılarına.

    Onsuz da qıt olan azərbaycan dilində iki üş xitab forması var, hərə birini sevmir.

    - mənə ala demə!
    - manqa qaqa deməynın blət!
    - ürəy demə mənə!
    - manıs anandı!
    - məllim nədiye blət işlədirsüz!
    - bəy siksin səni!

    Gördüyünüz kimi, mühakimələr bütünü, iki kəlməlik söz kəsmək olmur bu adamlarla. Mənə məsələn bəy deyilməsini sevmirəm. Ama hər iki kəlmə ağız açıb nəsə demək istəyənin ağzına lapatkayla vurub "bəy demə!" Desəm, ömür bitər lan.

    indi bidənə hazır olun ən bombası gəlir bu xəstə ruhluların:
    Ən son bir qızla mesajlaşırıq, facebookda profil adı başqadı, xarici bir ad yazıb, məsələn tanya kərimov deyək ki.

    Nəsə söhbət edirdik, mən buna adı ilə xitab elədim, deyək ki əsmər. Əsmər dedim filan şey filan oldu.
    Qız dedi ki, "mənə əsmər demə!" Sevmirəm elə deyilməsini dedi(!). Tamam dedim, tanya dedim, filan şey filan oldu dedim.
    Qız, mənə tanya da demə dedi. -* nida(!).
    Dedi lan, dedi, bildiyin yəni. Lan amk bari heç olmasa profilinə xoşuna gələn bir şey yazsaydın da ona görə bilsəydik nə sikimin başı deyəcik sənə? Üç beş mesaj sonra bloka atdı məni, başqa söhbətə görə.

    -Aa bu ürəy deyir, eleqant deyil. Iyyy.

    - yaratdığın o sikik stereotip xitablarla səslənmə mənə, təzyiqim qalxır.
    + az ta yaxşı sən ətağa

    Bunların hamısı, az insan tanımaqdan irəli gəlir. Ömrü boyu həyatında ətrafındakı min nəfəri tanımış tanışmış insanın mühakimələri daha çox olur. Fərqli insanlar tanıdıqca "aa görürsən ki alaynan qaqaynan danışan savadlı insan da var imiş. belə maraqlı" deyirsən zira. Çox insan tanımaq stereotiplərinizi yıxır zira. Keçədəki it licmində gördüyünüz evsiz insan belə, küçə iti kimi münasibət göstərdiyiniz pal paltarı cırıq insan belə sizdən daha dünya görüşlü və savadlı ola bilər.

    Mənə bir də ən çox ləzzət edən azərbaycanda yüksək vəzifəli və yaşca böyük biriylə keçici bir dialoq halındaykən "sən" deyə xitab etməkdir. Üzlərindəki o sikik ifadəni görəndə boşalıram sanki. Sən kimsüz bayım? Sənin imtiyazın nədir? Bu tip kostyumlu eleqant insanlar başqalarıyla onlar arasında bir sən-siz sərhəddinin olduğunu sanırlar, yanılırlar. Sizin imtiyazınızı sikim cənab.

    (Siz xitabının əlverişli istifadəsinə qarşı deyiləm, burda məsələ başqadır məsələ imtiyazdır.)

    Bir də azəri qızlarda olur bu ciddiyət, ilk tanışanda siz falan, inatla sən deməyə davam edirəm mən.

    -Di sağolun bəylər.
    3. ən çox "sən yox, siz" deyə tələb qoyanların ciddi başa düşdüyü məsələdir. məktəbdə həmişə məllimlərə sən deyirdim, məllim abırından"sən yox, siz" tələbi etmirdi. amma yanımda oturan umbay sinif yoldaşları məllimə yaltaqlanmaq üçün partanın üstünə çıxıb, tumanı başına keçirib, məllimə hörmət damarını lezvalayırdılar. və onlar kimi məllimlə danışarkən ayağa qalxmağımı istəyirdilər .

    bir şeyi də deyimş bir dəfə bir qız tvitterdə yazışdı ki, sevgilim mənə manıs dediyinə görə onunla yollarımı ayırdım *

    ən çox işlətdiyim xitablar cənab, xanım, manıs, ala (bəzən qızlara da ala deyirəm)

    azərbaycanın siyasi tarixində işlədilən xüsusi əfasənə xitab da var: mandaloşka

    qızlara az deyərək də xitab etmək olur. amma çoxunun xoşuna gəlmir. padruqalar öz aralarında işlədirlər amma.

    qızlara ləçər, ifritə demək onların xoşuna gəlir.

    (bax: civi)

    ilham əliyev də öz linqivistik istedanı göstərərək ünsür sözünü dilimizdə xitab kimi işlətməyi göstərmişdir.


sən də yaz!