şərq ədəbiyyatında homoerotisizm

| ədəbiyyat

əjdaha lazımdı   googllalink

    1. Şərq ədəbiyyatında kişiləri xüsusilə də üzündə tük çıxmamış və ya yenicə çıxan 15-20 yaşlı oğlanları seksual bir obyekt kimi təsvir etmək çox geniş yayılmışdır.Farsdilli ədəbiyyatda həmin oğlanlardan pesər (tərcümə:oğlan), məşuq, həbib, məhbub deyə bəhs edilir. Irannika ensiklopediyasında yazılana əsasən baxmayaraq ki, şəriət qaydalarına görə bu qadağan idi ancaq, şairlər həmin oğlanları ehtiraslı şəkildə təsvir etməkdən heç bir utanc və yaxud narahatlıq hissi keçirmirdilər. Fars şairi Fərruxinin divanında bu tipli qəzəllərə tez-tez rast gəlinir:

    Ey pesər, gər dil-i mən gərd həmi-vahi səd,
    Az pəse badə məra busə hamı bayəd dad;

    Tərcüməsi:
    Ey oğlan, əgər mənim könlümü şad etmək istəyirsənsə,
    Mənə şərab süzdükdən sonra busə (öpüş) ver;

    Və bir şey də vurğulamaq lazımdır ki, şərq ədəbiyyatında türk deyə bəhs olunanda çox vaxt kişi cinsi nəzərdə tutulub və türk sözü kişi gözəlliyinin sinonimi kimi qəbul olunub, nəinki qadın. Buna səbəb də Abbasilər xilafətinin dövründə Mərkəzi Asiyadan, Qafqaz regionundan, Hindistandan gətirlən əsirlərin bir hissəsi ordunu təşkil etmək üçün istifadə olunması, digər bir hissəsinin isə qul kimi satılması idi. Yaraşığına, cazibədarlığına görə türk əsirlərə daha çox üstünlük verilirdi. Hafiz Şirazinin həmin məşhur misralarında belə söhbət açılan türk - oğlandır:

    Əgər an türk-i Şirazi bə dəst arəd dil-i ma-ra,
    Bə xal-i hinduyəş bəxşəm Səmərqənd-i Buxara-ra.

    Tərcüməsi:
    Əgər o Şirazlı türk gözəli mənim qəlbimi ələ alsa,
    Mən onun hindu xalına Səmərqəndi və Buxaranı qurban verərəm.

    Sədi Şirazinin dünya klassik ədəbiyyatının incilərindən sayılan "Gülüstan" və "Bustan" əsərlərində də oğlanlar arasında olan sevgidən daha çox bəhs olunur nəinki oğlanla qız arasında olan.

    Homoerotisizmə Füzulidə də rast gəlinir:

    Qafiləm sirr-i ləb-i canpərvərindən ta xətin,
    Qondurubdur gərd, mir’at-i dil-i agahimə

    Mənası:
    O zamandan ki sənin üzündəki narin tüklər ayıq gözümün güzgüsünə toz qondurub (şəkili gözümə düşüb), sənin can bəsləyici dodağından qafil qalmışam (Artıq gözüm dodağını görmür). Yəni o qədər üzündəki narın tüklər gözümü alıb ki, ondan gözü çevirib, dodağına baxmaq yaddan çıxıb.

    Başqa bir qəzəlində:

    Xal-ü xətdir bilmən ol ayine-yi rüxsardə,
    Ya gözümdən əks salmış mərdüm-ü müjgan ana

    Tutma, ey qan, dəmbədəm tüğyan edib göz çakini,
    Qoy bu mənzərdən dəmi nəzzarə qılsın can ana

    Mənası:
    Bilmirəm o güzgü kimi saf üzündəki xal ilə narın tükdür,
    yoxsa mənim bəbəyimlə kipriklərimin şəkili o güzgüyə düşüb.

    Ey qanlı göz yaşım, hər an coşub gözümün önünü tutma.
    Qoy canım bu göz deşiyindən bir az sevgiliyə baxsın.

    Əslinə qalsa bu məlumatlar tək ədəbiyyatdakı vəziyyəti əks etdirmir. 20-ci əsrin əvvəllərinə qədər şərqdə homoseksuallıq geniş yayılmışdı, xüsusilə yuxarı elitada. Şah Abbasın da oğlanlarla olan münasibəti tarixçilərə məlumdur. Gelibolulu Mustafanın Künhü'l-Ahbar adlanan əsərində də Osmnalı hökmdarı Sultan II mehmetin gecələr qadınlarla, gündüzlər oğlanlarla eyş-hicrət məclisləri təşkil etdiyi yazılır və onun da bu mövzuda oğlanlara yazdığı şeirlərinin varlığı iddia olunur. Sultan iV Murad haqqında da belə iddialar mövcuddur.
    Şərqdə homoseksual münasibətlər müasirlərindən fərqli olaraq çox vaxt gənc oğlan və yaşlı kişi arasında baş verirdi. ingilis dilində bunun üçün istifadə olunan termin pederasty (türkcə: Oğlancılıq, rusca: Педерастия) adlanır. Belə münasibətlərə səfəvi miniatürlərində də rast gəlinir.Aşağıdakı miniatür 1720-ci ilə aiddir.


    Şah Abbasa aid olduğu bilinən Rza Abbasi adlı şəxs tərəfindən çəkilmiş 1627-ci ilə aid miniatür:



    1660-cı ilə aid başqa bir miniatür:

    Mirzə Ələkbər Sabir də o dövrkü vəziyyət haqqında belə yazır:

    Ərlər hərə bir qiz kimi oğlan sevəcəkmiş, -
    Evlərdəki nisvanları neylərdin, ilahi?!

    Izah:
    nisvan - qadın (arxaik söz)

    Mənbə:
    http://www.iranicaonline.org/articles/homosexuality-iii
    https://en.wikipedia.org/wiki/LGBT_rights_in_Iran
    https://az.m.wikisource.org/wiki/Daş_qəlbli_insanları_neylərdin,_ilahi?!
    http://mfuzuli.blogspot.com/
    Osmanlıda eşcinsellik, Murat Bardakçı


sən də yaz!