azərbaycan universitetlərində plagiarizm



əjdaha lazımdı   izlə   lələ   mən   googllalink

    1. bir neçə gün qabaq facebookda çörək almaq adıyla çıxanlar səhifəsində görüb bir neçə dəfə təkrar-təkrar bəlkə də mən səhv anlamışam deyə oxuduğum postda qarşılaşdığım mənzərə

    əvvəla bir neçə il qabaq azərbaycandakı elm işçilərinin plagiarizmi və aralarında qurduqları, dünyada istinad mafiyası kimi bilinən bir qrupdan yazmışdım. həmin entrylər silinib, tapsam əlavə edərəm

    məlum məsələdir ki bakalavr məzunu olan tələbələr diplom müdafiəsi üçün diplom/buraxılış işi yazırlar. facebookda qrupda bir tələbə də yazdığı buraxılış işində plagiatdan necə yayınmaq lazım olduğunu soruşurdu. dünən də bir gənc qız dissertasiya işində vikipediyadakı məlumatları birbaşa köçürəcəyi halda plagiatın bəlli olub olmayacağını soruşurdu

    birinə fırıldaqlıq etdiyini yazdım. bir topa insan üstümə tökülüşdü ki düz edən düzdə qalar, təhsil sistemi bərbaddır filan feşməkan. profillərinə də baxsaz elə qəşəng background yazıblar ki, diplomlar, kurslar, magistr dərəcələri və s.

    biri cavab verdi ki: ömrü boyu lazım olamayacaq(hansı ki belə düşünürəm) bir mövzu haqqında tezis yazmaqdan imtina etməyim beyinsiz olmağım anlamına gəlir?!

    müəllim ixtisas seçib, 4 il də oxuyub amma bu vaxta qədər oxuduğu ixtisasın lazımlı olub olmadığını qavraya bilməyib, tezis yazanda yadına düşüb ki bəs lazımsız imiş. okay bro

    amma verdiyi sual özü özlüyündə cavaba sahibdir. xeyr, imtina etməyin beyinsiz olduğunu göstərmir, amma sən imtina etmirsən, plagiarizm edirsən, başqalarının yazdıqlarını öz elmi işin olaraq və istinad göstərmədən universitetə təqdim edirsən, o iş sayəsində də bakalavr dərəcəsi alırsan, diplomun olur. imtina ona deyərdim ki ixtisasın və gördüyün işin lazımsız olduğuna qərar verərdin və universiteti də buraxıb sevdiyin işlə məşğul olardın

    amma yox axı. həm ayranım tökülməsin həm də götüm sikilməsin məntiqi ilə o diplomu da illeqal yolla almalısan. sen azerbaycanlısın, büyük düşün koçum. o diplom ilə iş görüşmələrində ali təhsilli olaraq rəqiblərindən nə də olsa 1-0 daha öndə olacaqsan axı, vakansiyalarda ali təhsil yazılanda sən də o zümrəyə daxil olacaqsan axı. ona görə hodri meydan

    və dərhal bəhanələr. ilahi! təhsil sistemi bərbad imiş, gənclərimiz oxuya bilmirmiş, buna görə də yazıq uşaqlar məcbur diplom işini vikipediyadan köçürməli olurlarmışmış. bayaq irəli sürdüyü bəhanə ilə necə də ziddiyət təşkil edir, bayaq ümumiyyətlə lazımsız adlandırdığı bir şey haqda indi kifayət qədər təhsil ala bilmədiyini deyir. didinə didinə self study edib diplom işi yazan yüzlərlə insan var, əgər öyrənmək istəyirsənsə mümkünsüz deyil, sadəcə məsələ odur ki öyrənmək istəmirsən

    sonrakı commentlərdə də qaqaşa dəstək full sürət davam etdi. bir qız bunu yazmışdı:

    ünyanın hər yerində adamlar başqa dillərdən tərcümə edib müdafiə edirlər, yenilik deyil, fırıldaq da deyil, guya oturdun özün yazdın, oxuyub doğru dürüst dəyərləndirmə edən var ?

    biri də bunu yazmışdı : Keçmişdə necə idi? Kitabdan əllə yazanda plagiat çıxmırdı indi internetdən copy paste edəndə biabırçılıq olur?

    və bir qrup adam da necə plagiarizm edəcəyi ilə bağlı qaqaşa dahiyanə məsləhətlər verdilər. belə çıxır ki bu qədər adam hamısı elə bu yolla da dissertasiya yazıblar, diplom işi müdafiə ediblər

    azərbaycanda fırıldaqçılıq o qədər normallaşdırılıb ki. heç kəsin haqqına girmədiklərini də özlərinə inandırıblar. oxuyuram və dəhşətə gəlirəm. dörd il universitet oxumuş insanların yazdıqları cümlələr səfsətələrlə, uşaq cümlələri ilə doludur. valideynlərə də yazığım gəlir ki uşaqları bu universitetlərlə qəbul olsun deyə itə tök pul tökürlər hazırlıqlara. uşaqlarını göndərdikləri yerin universitet yox moşennik istehsalçısı olan qurumlar olduğunu bilmədən
    2. qarşısının alınması üçün ilk önce araşdırma dersi keçilmelidir, etik araşdırmanın ne şekilde aparılacağı öyredilmelidir. prinsipe düşüb araşdırma etsek ne qeder özüne prof deyenin meqalelerin, disertasiyaların ifşa ederik. ekseriyyeti pulla yazılan, yalan-yanlış menbelerden köçürülen işlerdir. çox isterdim ki, yerli elmi meqale portalımız olsun, deyerli "prof, dok"- larımız orada meqalelerin temennasız olaraq yerleşdirsinler bu işde maraqlı olsunlar (belke de var xeberim yoxdur bilgilendiren olsa sevinerem). wikipediaya istinad edilecekse o meqale ya da iş heç yazılmasa yaxşıdı.
    3. Bizim təhsil sistemimizdə ən böyük çatışmazlıq yanlış "öyrətməkdir". Uşaqlara hələ kiçik yaşlarından öyrənməyi öyrətmək lazımdır. Onlarda öyrənmək üçün tələbat yaratmaq, daim araşdırmaq, yenilikləri izləmək və daha da önəmlisi mühakimə yürüdüb, yeni fikir və ideyaları irəli sürmə bacarığı formalaşdırmaq lazımdır.
    Təhsildə nə öyrədildiyi deyil, necə öyrədildiyi önəmlidir. Uşaqlara ənənəvi üsullarla- dirənib nəyisə öyrətməyə çalışmağın sonu budur. Hər il müstəqil fikri olmayan, araşdırma bacarığı olmayan və copy paste ilə "canını qurtarmış" diplomlu savadsızlar yetişir. Mənim öz təhsil həyatımda bu diplom işi, sərbəst iş məsələlərində ən çox diqqət etdiyim- işin sonunda, yaxud elə tərkibində mütləq ortaya öz yanaşmamı qoymaqdır. əgər araşdırdığım mövzuda öz fikrim yaxud təklifim yoxdursa deməli başımdakı beyin deyil kələmdir. Ola bilməz ki, hər hansı mövzu tam şəkildə əhatə edilsin və beynində heç bir sual qalmasın. Mütləq bu elmi işlərdə yaranan sualları ortaya atmaq, onun ətrafında fərziyyələr yaxud faktlarla dönmək və müəyyən nəticəyə varmaq lazımdır. Araşdırmaq, məqalə hazırlayıb, təqdim etmək qədər maraqlı şeylər azdır dərs saatlarında. Məncə insanın potensialını ən çox üzə çıxaran anlardan biri də budur. Və bizim gəncimiz tam da bu nöqtədə tıxanır. Buna- bugün yazılan, sabah atılacaq olan a4 kağızları kimi baxır. Ən önəmlisi öz fikrinə hörmət etmir və tamamilə köçürmə, köçürülərkən sözləri dəyişdirmə kimi hallarla danışaraq fəxr edirlər. Hələ bu işlərin verilməsinə görə təhsil müəssisələrini qınayırlar da.

    bunun səbəbi motivlərdən asılıdır. Bəzi insanların bu işi yazma motivi sadəcə bal almaq, bəzilərininki məqaləm çap edilsin, çox çox az hallarda isə öyrənmək olur. Bax məsələ də budur. Uşaqlarımıza balacalıqlarında o çox suallar verdikləri 3-4 yaşlarında öyrənməməyi öyrədirik. Suallarını cavablamamaqla qalmır, hətta onların suallarını eşitməmək üçün tv, telefon kimi vasitələrlə başlarını qatıb susdururuq. Uşaq məktəbdən gəlib, dərs haqqında valideynə sual verəndə müəllimi dinləmədiyi üçün onu danlayır, müəllimdən soruşmağı tapşırırıq. Dərsdə başa düşməyib, müəllimdən ikinci dəfə soruşanda ikinci sualda danlayır, diqqətsizliklə ittiham edilirik. sonda istədiyimiz kimi- Sual verməkdən qorxan, sorğulamadan qəbullanan fərdlərimiz hazırdır. indi isə Sual verməməyə öyrənən fərdlər olaraq yetişdirdiyimiz uşaqları birdən-birə imtahan etməyə başlayırıq. Onlara suallar veririk. sual verməyi bilmədikləri kimi cavablamağı da bacarmırlar. Çünki sualları həmişə cavabsız qalıb. Sualı cavablamağı bacarmadıqda onları məzəmmət edirik. Və budur daha üst versiya olan -bilmədiyini bildirməkdən qorxan fərdlər də hazırdır.
    Artıq öyrənməyi, sual verməyi bacarmayan, bilmədiyi üçün çəkinən və beləliklə də cavabı hansı yolla olur olsun verməyə çalışan -yəni köçürən uşaqlar hazırdır...Veririk bunları cəmiyyətin ixtiyarına... Onlar da böyüyür və bizim cəmiyyətimizi təşkil edən orta statistik azərbaycanlı kimi yaşayırlar. Lap hər hansı bir yolla elm adamı belə olsalar çoxu gedib xarici kitabları sorğu- sualsız tərcümə edib verir ixtiyarımıza. Və budur hazırdır bizim super professorlar. indi siz onların yetişdirəcəyi nəsilləri düşünün...


sən də yaz!