10. köniqsberqli alman filosof. fizika, epistemologiya, metafika, etika /əxlaq barədə yazdığı əsərlərlə özündən sonra gələn avropa, ələlxüsus alman fəlsəfəsini ciddi poxa salan düşüncə ustadı.kantın ilk dövrlər maraq saldığı sahə təbiət fəlsəfəsi və kozmologiyadır. kopernikin, nyutonun elmə gətirdiyi inqilabları kozmologiyada tətbiq etməyə çalışan kant daha sonralar metafizanı özünə dərd edir. metafizakanı özünə dərd edərək onun məhvedicisinə çevrilir. təbii ki məhv etdiyi sadəcə metafizika yox elə teologiya/ilahiyat da olur. kantaqədərki metafizikayla məşğul olan filosoflar, başda pirimiz həzrəti aristotel varlığı başlanğıc olaraq götürüb öz metafizik düşüncələrini belə qururdular. ondan sonra gələnlər də bu cürə hərəkət edirlər. kant isə bu ənənəyə qarşı çıxır. ona görə başlanğıc nöqtəsi bilik olmalıdır. bilik, yəni subyekt, yəni ağıl. `filan ağılların tənqidi` söhbətinin kökü buradan qaynaqlanır. o barədə daha sonra yazacam. biliyə qayıdası olsaq kant deyir ki obyektdən/nəsnədən danışmamışdan qabaq gərək ki biz o obyektə dair biliyin necə əmələ gəldiyindən danışaq. nəticə etibari ilə obyekti bilən bizik. ona görə gəlin elə özümüzdən, yəni subyektdən, yəni ağıldan danışaq. obyektlər haqqında, varlıq haqqında qurduğunuz metafizik mühakimələr necə əmələ gəlir? əvvəlki metafizikaçılar varlığı, yəni mövcudatı qeyri şərtsiz qəbul etməklə doqmatik düşüncə qururdularsa kant subyekti ortaya atmaqla varlığın özünü bir növ problem halında ələ alır. edit gəlir * glş