5. bizdəki tarix professorlarıyla qiyasladığımda dəhşətə gəlməyimə səbəb olan tarixçidir. medyatik olmasını bir kənara qoysaq ilber ortaylı hər şeydən əvvəl tarix elminə çox önəmli töhfələr vermiş şəxsdir. osmanlı modernizmini, tanzimat və sonraki dövrü, xüsusən tanzimat sonrası idari strukturu tədqiq edən çok ciddi əsərlərin sahibidir. əsərlər sözünü boş boşuna qaralamadım. azərbaycanda, elm xadimi, akademisyən kimi ünvanları özlərinə isnad edib, ortalığa çıxardılası bir əsəri olmayanlarla müqayisə edəndə insan dəhşətə gəlir. qardaş bu qədər elm xadimiyəm, universitet müəllimiyəm deyən var, hanı bunların yazdığı əsərlər? hər şeydən əvvəl ona baxmaq lazımdı. bu adamın dissertasiyası, yazdığı digər kitablar hanı? bu kitablar nə dərəcədə orijinaldır? yeni nə fikir söyləyib? hansı qaranlıq məqamları elmə aydınladıb bu kitablarla? buradaki kitab sözü çaşdırıcı ola bilər. yaqub mahmudlunun adına olan kitab sayı bəlkə ilber ortaylının kitab sayından çox da ola bilər. burada məsələ dediyim kimi orijinallıq, tədqiqatdır. bizimkilər tədqiqat deyəndə rusca yazılmış tarix kitablarının təkrarını başa düşürlər. görürsən adam orta əsr azərbaycan tarixi çalışır nə ərəbcə bilir, nə farsca. halbuki qaynaqların 99 faizi bu dillərdədir. ərəb-farsı keçdim, heç yüz il bundan qabaq yazılmış əski əlifbada yazılan əsərləri oxuya bilmir bizim tarixçilərin çoxu. . ilber ortaylı təkcə bildiyi dillərin sayı ilə bizim tarixçiləri döyər. əlbəttə, ziya bünyadov kimi istisna tarixçilərimiz var amma ümumilikdə vəziyyət belədir. bir sözlə çok cahiliz keşke ölsek * glş
gecə-gecə bu yazdıqlarımdaki əsas fikrimi də deyim. ilber ortaylının bu qədər iddialı olmasının arxasında əziyyəti, intellekti dayanır. yəni adamın dili var, dilçəyi də var. bizdəki akademiyanın nümayəndələri bir maraqlansın belə adamlarla. yazdığı əsərlərinə, istifadə etdiyi metoduna baxsınlar və gözlərinə su versinlər. amerikan akademisyeni deyil ki dilini qanmayasan. adam öz dilimizdə danışır, öz dilimizdə yazır.
ilber ortaylının əsərlərini oxumaq istəyənlər onun imparatorluğun en uzun yüzyılı əsərindən başlaya bilərlər. . türkiyə tarixi, xüsusən bu ölkədəki modernləşməni öyrənmək istəyənlər , eyni zamanda bir tarix kitabı necə yazılar bilmək istəyənlər üçün çox gözəl kitabdır.
edit: unutmadan bunu da deyim ki, türkiyədə ilber ortaylı kimi əjdahanın olması heç də ordaki bütün tarixçilərin onun kimi olduğu anlamına da gəlmir. orda da, bir sürü cahil tarix professoru var.