5. dinin zahiri hökmləri ilə kifayətlənməyib, onun batini dərinliklərinə nüfuz etmiş mənəvi bir həyat tərzi. bir zamanlar bu torpaqlarda hakim olan əsas dünyagörüşü olmuşdur. anadoluya tasavvufu aparmış olan əksər sufi təriqətlərinin şeyxlərinin azərbaycanlı olması heç də təsadüfi deyildir. bizi biz edən, son 100 ilə qədərki mədəniyyətimizin qurucu ünsürlərindən biridir eyni zamanda. tasavvuf və irfansız son 100 ilə qədər bu ölkədə yaşamış nə düşüncə məktəblərini, nə dini cərəyanları, nə sənət nümunələrini, nə də ki divan ədəbiyyatını anlamaq mümkün deyildir. bu ölkədəki sünnilik də şiəlik də tasavvuf, irfan çərçivəsində inkişaf etmişdir. sovetdən sonra ölkədə yayılmağa başlayan əsasən sağlam olmayan, yobaz dindarlığı gördükcə adam dəhşətə gəlir özüm ölüm. o cürə ənənəyə sahib millətin nümayəndələri hazırda harda giydirmə, saxta, dini ancaq zahiri ilə anlayan cərəyan varsa ona qoşulur. onları da qınamaq olmur, sovet ağzımıza nəyi var sıçıb zamanında. ənənəni məhv edib. bu ənənə sahibsiz və yetimdir, yiyə duranı yoxdur. sufilərin, ariflərin, övliyaların yaşadığı bu torpaqlarda belə şeyləri görmək üzücüdür. nə qədər problem var ala bu ölkədə amq. hansı birindən danışasan?!

(baxma: tasavvuf)

(bax: irfan)

(baxma: qadirilik)

(baxma: xəlvətilik)

(baxma: nəqşibəndilik)