3. 1849'da yazıçı petraşevski'nin dәrnәyindә iştirakına vә orda belinski'nin "qoqola mәktub"unu oxuduğuna görә digәr sosialist-utopistlәrlә birlikdә hәbs edilmiş dostoyevskinin hәbsxana xatirәlәrini anlatdığı әsәr. indicә başlamışam oxumağa, 30 sәhifә filan oldu nәsә әjdaha bişeyә oxşur.
kitabdan bir hissәni paylaşım siznәn:

"bir dәfә ağlıma gәldi ki, әgәr adamı tamamilә әzmәk, mәhv etmәk, ona әn dәhşәtli cәza vermәk istәsәlәr, onda işә tamamilә lazımsızlıq vә mәnasızlıq sәciyyәsi vermәk kifayәtdir ki, әn dәhşәtli qatil belә ondan qorxsun vә lәrzәyә gәlsin. әgәr indiki katorqa işi, katorqaçı üçün maraqsız vә cansıxıcı da olsa, yenә dә öz-özlüyündә, bir iş kimi mәntiqlidir: mәhbus kәrpic kәsir, yer qazır, suvaq vurur, tikir; bu işdә mәna vә mәqsәd var. katorqa işçisi bәzәn bu işә hәtta mәftun olur, onu daha mәharәtlә, müvәffәqiyyәtlә, daha yaxşı yerinә yetirmәk istәyir. amma mәsәlәn onu mәcbur elәsәn ki, suyu bir çәllәkdәn o birinә, o birindәn dә birinciyә boşaltsın, qumu әzsin, bir yığın torpağı bir yerdәn başqa yerә vә oradan da geriyә daşısın, - elә bilirәm ki, bir neçә gündәn sonra mәhbus boğulardı, ya da min dәnә cinayәt törәdәrdi ki, qoy elә ölsün, amma bu cür alçaldılmaya, xәcalәtә vә әzab-әziyyәtә son qoysun. sözsüz, bu cür cәza işgәncәyә, intiqama çevrilәrdi vә mәnasız olardı, ona görә ki, heç bir ağıllı mәqsәdә çatmazdı. amma bir halda ki, hәr mәcburi işdә qismәn dә olsa bu cür işgәncә, mәnasızlıq, alçaltma vә biabırçılıq vardır, ona görә dә katorqa işi bütün azad işdәn daha әzablıdır."