5. çexov’un bədii yaradıcılığını “qısa hekayə yazıçısı kimi çexov” və “bir dramaturq kimi çexov” olaraq iki qütbə ayırmaq olar...bu minvalla bu entry’min mövzusu dramaturq olaraq çexov və onun pyeslərinin tematika və obrazları olaraq müəyyən edərək, yazımı və düşüncələrimi sistematikləşdirməyə çalışdım...çexovun qısa hekayə janrına gətirdiyi bədii-üslubi yeniliklərə isə bir başqa entry’də toxunmağı düşünürəm...
çexovun pyeslərinin tematikası və təsvir etdiyi obrazları rusiyanın 1880-1900-cü illərini əhatə edən, ictimai çaxnaşmaların və ixtilafların fonunda qiymətləndirmək lazımdır...söhbət mənəvi dəyərlərin və ictimai münasibətlərin alt-üst olduğu; ictimai təbəqələşmələrin, yaşlı və gənc nəsil arasındakı uçurumların dərinləşdiyi bir dövrdən gedir...onun pyeslərində təhkimçiliyin ləğvi və çar ii. aleksandrın islahatları dövründəki rus cəmiyyətinin müxtəlif təbəqələrindən və fərqli nəsillərdən tipajlara rast gəlmək olar...pyeslərdə bu tipajlar arasındakı uzlaşılmaz ixtilaflara, aşılması qeyri-mümkün məsafələrin izlərinə şahid oluruq...elə bütün bu çaxnaşmaların və uyuşmazlıqların arasındakı drammatik gərginlik pyeslərin drammatik strukturunun mahiyyətini formalaşdırır...
çexovun bütün pyeslərində sıx-sıx qarşımıza çıxan tiplərin əksəriyyəti ictimai mühitin məhv etdiyi ziyalılardır...”ivanov” adlı pyesində ivanov və idealist gənc həkim olan lvov; “vanya dayı” pyesində voynitski ( vanya dayı) və həkim astrov; “üç bacı”dakı andrey və verşinin bu ziyalılara parlaq örnək təşkil edir...çexovun oyunlarında boğucu əyalət mühitinin, ictimai basqıların tənqidi onun “üç bacı”, “vanya dayı”, “qağayı”kimi oyunlarının başlıca leytmotividir...lakin çexovun pyeslərində bu boğucu müühitə qarşı, işlənən əsas tematika gələcəyə duyulan ümid mövzusudur...bu mövzudan ən çox söz edilən pyes, “üç bacı” pyesidir...andrey pyesin bir səhnəsindəki tiradında belə deyir: “yaşadığımız həyat nə qədər iyrənc olsa da, gələcəyi düşündüyüm zaman içim elə rahatlayır, hər şey elə asan, elə möhtəşəm görünür ki: uzaqda bir işıq parıldayır sanki və mən azadlığı görürəm”
üç bacı” pyesinin təsirli final səhnəsində, moskvaya getmə ümidinin artıq tamamilə yox olduğunu anladıqları zaman, olqa, bacıları maşa və irinanı qucaqlayaraq belə deyir: “ah tanrım! zaman keçəcək, bizlər də sonsuza gedəcəyik; unudacaqlar bizi, simamızı unudacaqlar, səsimizi, neçə nəfər olduğumuzu; fəqət çəkdiyimiz əzablar bizdən sonra yaşayanlar üçün sevincə dönəcək, xoşbəxtlik və firavanlıq bürüyəcək dünyanı və xoş sözlərlə xatırlayacaqlar bizi...”, eyni səhnədə irina’nın: “gün gələcək, bütün bunların, bu əzabların səbəbini öyrənəcək hərkəs, heç nə gizli qalmayacaq, fəqət indisə yaşamaq gərək...çalışmaq gərək, sadəcə çalışmaq” sözləri gələcəyə yönəlmiş ümid hayqırtısından başqa bir şey deyil...