1. fyodor mixaylovic dostoyevskinin 1877-ci ildə yazdığı hekayədir. əsər dostoyevskinin ən son əsərlərindəndir. "cinayət və cəza", "idiot", "qumarbaz", " alçaldılmış və təhqir edilmişlər" kimi böyük əsərlərindən daha sonra yazmışdır. bu da yazıçının daha kamil dövründə yazıldığı üçün əsəri daha dəyərli edir. eyni zamanda əsərin artıq borclardan qurtarmış və maddi problemi olmayan bir dostoyevskinin yazması həcmdə də özünü biruzə verir. o daha çox qonorar almaq üçün müəyyən mənada uzadan dostoyevski yox püxtələşmiş yaradıcılığının nirvanasına çatmış, özünü yetərincə təsdiqləmiş bir dostoyevski idi.
mixail baxtin əsərlə bağlı yazır: “bu əsərin son dərəcə universalizmi, eyni zamanda da onun son dərəcədə yığcamlığı, bədii-fəlsəfi lakonizmi adamı heyrətləndirir. öz tematikasına görə “gülməli adamın yuxusu” – dostoyevskinin bütün mövzularının, demək olar ki, bütöv ensiklopediyasıdır”

əsər intihar etməyə hazırlaşan insanın mürgüləyib gördüyü yuxunu, yuxudan əvvəlki həyatı və sonrakı dəyişiklikləri danışmasından ibarətdir.


--spoiler--

“yalançı, acıqlı və ədalətsizik oluruq qoy olaq, bunu bilirik, buna görə ağlayır, özümüzü üzürük, özümüzə əzab veririk, bəlkə də, gələcəkdəki mühakimimiz, adını da bilmədiyimiz o mərhəmətli hakimdən də çox özümüzü cəzalandırırıq. lakin bizim elmimiz var, onun vasitəsiylə də yenidən həqiqəti axtarıb tapacağıq, amma bu dəfə onu şüurlu qəbul edəcəyik. bilgi duyğudan üstündür, həyatı dərketmə — həyatdan üstündür. elm bizlərə hikmət verəcək, hikmət də qanunlara yol açacaq, xoşbəxtliyiyin qanunlarını bilmək isə xoşbəxtlikdən üstündür”

--spoiler--

əsər pdf formatda rahatlıqla tapılar. kitab olaraq isə "gizlindən qeydlər", " paxla" və adı çəkilən əsərin yer aldığı məmməd qocayev tərcüməçiliyi ilə "f.m.dostoyevski-povest və hekayələr" adlı kitabdan oxuya bilərsiniz. lakin bu tərcüməni çox məsləhət görməzdim. daha yaxşısını tapammasaz bu da gülabnan gedər.