1. bu dövlət haqqında tarixdə ilk məlumat erzamıdan əvvəl 3cü əsrdə hunların çinə hücumu ilə bağlı verilmişdir.böyük hun imperatorluğu b.e.ə 220ci ildə teoman tanhu tərəfindən yaraılmışdır.bu mərkəzi asiyada yaradılmış ilk dövlətdir.dövlət çinə hücum etdi və bu hücumun qarşısını almaq üçün b.e.ə.214cü ildə böyük çin səddi inşa edilməyə başlandı.mete xaqan ın dövründə dəvlətin ərazisi sibir dən himalay dağları na ,sakit okean dan xəzər dənizi nə və ural dağları na qədər uzanırdı. mete xaqan nizami süvari ordu yaratmışdır.b.e.ə. 58ci ildə imperiya şərq və qərb bunlarına parçalandı.