3. qaynaqlarda ilk dəfə səlcuq imperiyası zamanında işlənən , sultan səncərin tətbiq etdiyi yeni inzibati idarə etmə sistemində bir əyalət. indiki türkiyənin cənub - şərqi , suriyanın şimalı , qərbi azərbaycan ostanı ilə uzaqdan yaxından əlaqəsi yoxdur. bugünkü kürdüstan regional muxtar bölgəsinin isə sadəcə cənub-şərq qismini əhatə edirdi. daha çox iranın kürdüstan ostanı nın cənubunu , kirmanşahı , luristanın bir qismini əhatə edirdi. tarixən isə siyasi məqsədli yox , coğrafi məqsədli istifadə olunmuşdur. yalnız , 20. yüzilliyin ortalarında iraqda yüksələn kürd milliyətçiliyi ilə , və sonradan bunun pkk ilə türkiyəyə də sıçraması ilə siyasi , irredendist bir hal aldı kürdüstan anlayışı. kürtlərə görə kürdüstan 4 parçadan ibarətdir
1. bakure kürdüstan -yəni şimali kürdistan. türkiyənin bilinən qismi .
2. başure kürdüstan - cənubi kürdüstan . bugünkü şimali iraqdakı kürd muxtariyatı .
3. rojhilata kürdüstan - şərqi kürdüstan . rojhilat gündoğar deməkdir. buraya daxildir bizim cənubi azərbaycan adlandırğımız iran azərbaycanının qərbi azərbaycan ostanı və kürdüstan ostanı və cənubdakı bəzi ərazilər
4. rojavaya kürdüstan - yəni günbatar , qərbi kürdüstan. buraya da daxildir şimali suriya. son vaxtların məşhur pydsinin ərazisi yəni
kürtlər bu regionlardan 3. də net şəkildə azlıqdadırlar . etnik azərilər çox daha üstündürlər bu regionda
(bax: qərbi azərbaycan ostanı)

suriyadakı savaşa qədər 4. regionda da azlıqda idilər. sadəcə ilk vaxtlar pydnin elan etdiyi 3 kanton ərazisində çoxluq idilər afrin , ayn əl arab yəni məşhur kobani və iraq sərhədinddəki cizirə. savaş öncəsi qaynaqlar ayn əl arabda ərəb və kürd əhalinin başa - baş olduğunu qeyd edirdi. ayn əl arab kürdlərinin əksəriyyəti 20-30-cu illərdə türkiyədə baş verən kürd üsyanlarından sonra oraya qaçanların nəvə - nəticələridir.
regionlar arasında ləhcə fərqi də var. 1. və 4. net şəkildə kürtcənin kurmanci ləhcəsini istifadə edir , 2. də isə rəsmi ləhcə və istifadə olunan soranicədir. 3. də isə türkiyə sərhəddinə yaxın olanlar kurmancini , iraq. sərhəddinə yaxın olanlar isə soranicədən istifadə edir. sorani və kurmanci ləhcələri qətiyyən qarşılıqlı şəkildə anlaşılmır.
son olaraq , rəsmi tək bir kürdüstan var , o da irqadakıdır. tarixin müxtəlif dövrlərində türkiyənin cənub - şərqi üçün də bu ifadə işlənsə də , qərbi azərbaycan ostanı və suriyanın şimalı üçün işlənməsinin heç bir tarixi əsası yoxdur. klassik bir irredentist axımdır