1. *neil turok* və *paul steinhardt* tərəfindən 2001-ci ildə *big bang*a qarşı olaraq atılmış kainatın yaranması haqqında alternativ bir teoriya. deməli neil və paul big bangla bağlı bir çoxumuzu düşündürən bir sual üzərində düşünməyə başlayırlar. big bangdan əvvəl nə var idi? heç nə yox idisə,hər şeyi yaradan maddə birdən birə necə ortaya çıxdı?

bir birlərin tanımıyan bu 2 adam ilk dəfə 2001-ci ildə big bang teoriyası ilə bağlı bir konferansda tanış olurlar. oxşar suallar yönəldən və fikirləri üst-üstə düşən bu 2 insan bu düşüncələrini birləşdirib əsaslandırmağa başlayırlar. nəticədə *justin khoury*, *burt ovrut*un da daxil olduğu 4lü komanda öz nəzəriyyələri olan ekpyrotic universe nəzəriyyəsin yaradırlar. bəs bu nəzəriyyə nə deyirdi?

big bangdan fərqli olaraq bu nəzəriyyədə hər şey yaranmamışdan qabaq da hər şey olduğu deyilirdi. kainatımızın ilk maddəsi.zaman,məkan qavramları heçlikdən yox,əslində var olan bu anlayışlardan meydana gəlmişdi. onlar bu fikirlərini paralel kainatlar və *m teoriyası* ilə əsaslandırırdılar. ekpyrotic universe teoriyasına görə bizim kainatın yaranmasının səbəbi başqa kainatların toqquşmasıdır. bu toqquşma çox çox uzun bir müddətdə təkrarlanır və sonsuza qədər davam edir. bir birinə cazibə qüvvəsi ilə yaxınlaşan 2 kainat bir biri ilə toqquşanda,ortaya çıxan enerjidən yeni kainat və maddələri yaranır və qara enerjinin köməyi ilə bu kainat tezliklə böyüyür və soyuyur.

bu teoriyada big bangdan fərqli olaraq kainatın yaranması ilə bağlı qaranlıq qalmış bir çox suala cavab gətirilsə də bu,özü özlüyündə daha böyük suallar doğurur. bu halda kainatımızın yaranma tərzini öyrənirik lakin daha böyük sual ortaya çıxır. ilk kainat necə yaranmışdı? beləcə biz yenə başladığımız yerə qayıdırıq.