79. hökumət xaricdən borc almaq imkanlarının axtarışına çıxıb. anlaşılandır. hakimiyyətdə qalmaq üçün, kiçik hakim çevrənin loyallığını almaq gərəkdir. son zamanlara qədər loyallıq neftdən gələn pullar hesabına alınırdı. o pulların çox kiçik hissəsi vətəndaşlara çatırdı. müftə gəlir üzərində qurulmuş qapalı sistemlər toplumda müftəxorluğu və saxtakarlığı təşviq etməkdə maraqlıdır. adını yanlış olaraq "istehlak cəmiyyəti" qoyub, yeyib-içmək (çoxsaylı restoranlar), deyib-gülmək (ucuz şoular) üçün hər cür şərait yaradırlar.
qazanılmamış pul təminatlı gələcək gözləntisini oyada bilmir. nəticədə, hamı pulu alan kimi onu xərcləməyə girişir. bahalı maşınlar, restoranlar, evlər, villalar, vəzifələr, geyimlər və s. - bunların hamısı istehlak üçün deyil, sosial statusu vurğulamaq üçün alınır (qiymət artımının səbəblərindən biri də budur). "uzun pul" anlayışı işləmir, gələcəyə yatırım etməkdə heç kim maraqlı olmur.
belə sistemlərdə hökumət ancaq öz hakimiyyətini qorumaq qayğısıyla yaşayır. gördüyü hər bir iş, verdiyi hər bir qərar, dediyi hər bir söz yalnız buna hesablanır. hökumətin pulu qurtaranda bütün bunları etmək imkanları xeyli azalır. cəmiyyətdə də pul yoxdur ki, çeşidli qanuni yollarla (vergi, rüsum, cərimə, istiqraz və s.) büdcəni doldurmaq mümkün olsun. qanunsuz yollar (rüşvət, şapka, otkat, reket və s.) yetərli olmur artıq (əvvəlki qədər təsirli və səmərəli deyil). pul yoxdur! heç kimdə!
bir yol qalır - xaricdən borc almaq. problem ondadır ki, beynəlxalq maliyyə qurumları (dünya bankı, beynəlxalq pul fondu və s.) onlardan borc alan hökumətlərin ayaqda qalmasında maraqlı olur, çökməsini istəmir, çünki borcun qaytarılmasını istəyir. qapalı sistemin hökuməti borcu özü üçün götürsə də, borc millətin adına yazılır (suveren borc sayılır). buna baxmayaraq, beynəlxalq maliyyə qurumları hökumətin dəyişməsinə əlavə risk kimi baxır, siyasi islahatları tələb etmir, çünki belə islahatların nəticəsində hökumətin çökəcəyini anlayır. hökumət bunu bilir, ona görə də cürətlə və sürətlə xaricdən borclanmağa başlayır.
beynəlxalq maliyyə qurumları da, onlardan borc alan hökumətlərin çoxu kimi, demokratik deyil. içlərində ciddi məsuliyyət problemi var. bu cür borc alıb-vermə təcrübəsinin nəticəsi milli inkişaf üçün çox pis olur - məsuliyyətsiz hökumət hakimiyyətdə qalır və məsuliyyətsiz xərclərini davam edir. ancaq bu, vaxt uzatmaqdan başqa bir nəsə deyil. sistemin obyektiv problemləri var və bu problemlər sistemin təməlindədir. yəni, sistemi dəyişdirmədən həll olunası deyil.