102. ölkəmizdə nədən bu qədər yalanın olduğunu, yalanın bu dərəcədə geniş yayıldığını və cəzasız qaldığını anlamaq üçün, həqiqətin yerini bilmək gərəkdir. həqiqət, həm analitik, həm praktik baxımdan, azadlığa və haqqa (ədalətə) sıx bağlıdır. azadlığın olmadığı yerdə həqiqəti bilmək, onu söyləmək çox çətin olur. üstəlik, belə yerdə həqiqətin söylənməsi nəinki fayda vermir, əksinə, onu söyləyənə ziyan vura bilir.
həqiqətin azadlığa və haqqa bağlılığını anlamaq çətin deyil. həqiqət, bir qavram olaraq, öncə düşünülməlidir. bunun üçün düşüncə azadlığı olmalıdır. düşünülənlərin söylənməyə ehtiyacı yaranır. buradan danışmaq/yazmaq/çəkmək/göstərmək (bir sözlə, ifadə) azadlığı qaynaqlanır. düşünmək və danışmaq üçün məlumat lazım olur. burada media azadlığının yeri aydın görünür. "media" dedikdə bir tək kiv-ləri demirəm, elm, təhsil və incəsənəti də buraya qatıram (akademik və yaradıcılıq azadlıqları). medianın bu rolu oynaması üçün özəl mülkiyyətin toxunulmazlığı və müqavilə azadlığı olmalıdır. bunlar olmasa, məlumatın nəinki düzgünlüyünü yoxlamaq, heç onun özünü almaq asan olmayacaq (bir çox hallarda ümumiyyətlə mümkünsüz olacaq).
özəl mülkiyyətin toxunulmazlığı həqiqətin söyləndiyinə görə maddi çətinliyə düşməyin qarşısını xeyli dərəcədə ala bilir (söylənilmiş həqiqətə görə heç kimin əmlakı əlindən alınmır). amma bunun üçün də məhkəmə müstəqilliyi gərəkdir. məhkəmələr müstəqil və qərəzsiz olmasa, özəl mülkiyyətin toxunulmazlığını, müqavilə azadlığını və onlara bağlı olan başqa haqq və azadlıqları qorumaq mümkün olmayacaq. və s.
bir sözlə, sistem problemidir. sistemi dəyişmək gərəkdir.