123. bugün həm də dünya fəlsəfə günü'ymüş (az qala unutmuşdum). bu günün (17 noyabrın) elə bir önəmi yoxdur. sadəcə, təxminən 10 il bundan öncə, unesco qərar verib ki, hər il noyabrın üçüncü cümə axşamı dünyada fəlsəfə günü sayılsın. odur ki, fəlsəfə günü hər ilin noyabrında fərqli günlərə düşür. fəlsəfəni çox sevdiyimdəm, onu və ondan öyrənməyi davam etdiyimdən, çox şeyə, belə demək olarsa, fəlsəfi gözlə baxmağa çalışdığımdan bu günü yada salmaq istədim.

hər şeydə olduğu kimi, fəlsəfənin də inkişafı üçün meydan gərəkdir - düşüncə meydanı. düşüncə meydanı siyasi sistemdən çox asılıdır, tarix boyu belə olub. fəlsəfənin harada və necə inkişaf etdiyini (o cümlədən fərqlərini) anlamaq istəyirsinizsə, həmin yerlərin və dönəmlərin siyasi sisteminə (geniş anlamda - siyasi fürsətlərin quruluşuna) baxın. düşüncə üçün qarşıdurma gərəkdir. düşüncələrin məzmunu, keyfiyyəti və təsiri qarşıdurmaların səviyyəsindən asılıdır. qarşıdurma olmayanda (siyasi sistem onun qarşısını alanda) həqiqətin özü, bir qavram olaraq, gərəksizləşdirilir. belə şəraitdə fəlsəfə nəinki inkişaf edə, heç mümkün ola bilmir (institusional anlamda). qarşıdurma şəxsi qərəzə çevrilir.

"institusional" demişkən, fəlsəfəni siyasi nəzarətə götürmək cəhdləri çox olub tarixdə. ilk baxışdan meydan yaradılıb, amma oraya girişin və orada oyun qaydalarının açıq olmadığı ucbatından fəlsəfi inkişaf getməyib. nəticədə, fəlsəfə sərbəst düşüncə tərzinə çevrilə bilməyib, ədəbiyyata (çox vaxt şeirə) sığınıb, romantik və sentimental olub. belə şəraitdə etikanın yerini etiket tutur, sualı aydın olmayan cavablar verilir. sistem problemidir.