1. bu sifarişi verən: fövqəl insan kölgə iqtisadiyyatı yəni iqtisadiyyatın qeydiyyatdan kənar,vergi tutulmayan ölkə iqtisadiyyatına zərər vuran və cinayət xarakteri daşımayan hissəsidir.cinayət xarakteri dedikdə yəni səhvən narkotin, silah, insan alveri kimi sahələri buna aid etmək olmaz.demək olar bütün dünya ölkələrində olan və əsas səbəbi nəğd hesablaşmalar olan iqtisadiyyatın bir hissəsidir. ən geniş yayılaması inşaat, topdan pərakəndə satış və xidmət sahələrindədir adına baxdıqda mahniyyəti anlaşılır özünü görməyib(vergiləri ödənməyib) ancaq izini ,işləməsini gördüyümüz mexanizmdir.son dövrlərdə elektron hesablaşmaların artması faiz göstəricilərinin azalmasına səbəb olmuşdur. ölkə iqtisadiyyatı payında mərkəzi və şimali avropa ölkələrində (rəqəmlər təqribidir) 10-15 % cənubi avropada 20-23 % şərqi avropa ölkələrində 22-30 % türkiyədə 35 % azərbaycanda rəsmi məlumat 7-9 % (asdfg) qeyri rəsmi ... yəni istənilən pul əməliyyatı zamanı ondan vergi tədbiq edilmirsə və ya az edilirsə kölgə iqtisadiyyatı parçası olur. burda hökümətlərin ağır vergi sistemi, cəmiyyətdə hökümətlərə qarşı inam, vergi verməyi vətəndaşlıq borcu hiss etmək kimi faktorlar ciddi rol oyanır