7. mənə görə əsil humanist yazıçıdır. yazılarında insanın təbiətini açıb göstərdiyi və bundan çəkinmədiyi üçün əsil humanizm nümunəsi göstərir. bundan başqa heç bir avtoritet (ailə, dövlət, din, kilsə) tanımadığı üçün də ayrıca bir cəsarət nümunəsidir. ömrünün 32 ilini o dövrün deyimi ilə dəli sığınacağında (indinin deyimiylə "ruhi və əsəb xəstəlikləri dispanseri") keçirmişdir. ona görə yox ki o dəliydi, bəlkə də eləydi, amma əsas səbəb onun öz dövrünün alışılmış adətlərinə, qaydalarına, əxlaqına qarşı çıxışı, yadlaşması və atəşli tənqidi idi. məhkəmə salonunda uzun bir nitqini türkcə tərcümədən oxumuşdum və sade'ın şəxsiyyəti biraz da olsun aydınlaşmışdı mənim üçün. həmin nitqin linkini tapa bilmədim. tapsam editləyəcəm.
əsərlərini kilsə kardinalı, yaxud məscid mollası təfəkkürüylə oxuyanlar, əlbəttə onu anlamayacaqlar. fizikadakı "təsir-əks təsirə bərabərdir" qanunauyğunluğu ictimai münasibətlərdə də müəyyən formada var; "təsir - bəzən özündən daha böyük əks təsirə bərabərdir". bu qanunauyğunluğu biz tarixboyu qadağalarla insanları hökm altında saxlayan, onları idarə etmək üçün ram edilmiş mal-qara kimi rəftar edən quruluşlara, hökumətlərə, kilsəyə və s. tabe olmaqdan boyun qaçıran və bəzən radikal, uc nöqtələrə qədər gedib çıxan hərəkatlarda görə bilirik. marquis de sade'ı bir də bu anlayış çərçivəsindən dəyərləndirmək lazımdır deyə düşünürəm.

(bax: écrivains maudits)