2. Təkamülün həqiqət olduğunu, lakin bunun şüurlu və fövqəltəbii bir varlıq tərəfindən idarə edildiyini iddia edən baxış. Təkamül nəzəriyyəsinin çürüdülməsi qeyri-mümkün olduqda elmdən geri qalmaq yerinə onunla ayaqlaşmaq istəyən dini çevrələr bu yola addım atır. Ancaq məsələ burasındadır ki, təkamülün bunlar tərəfindən qəbul edilməsi belə metafizika çərçivəsindən kənara çıxa bilmir. Bu cür idealist baxışlar elmi ola bilməz, hər halda elmin ən mühüm nailiyyətləri materializmin doğruluğuna dəlil olmuşdur.