16. Sokratın "özünü bil" cümləsiylə ilk daşları hazırlanmışdı bu fəlsəfi axımın. Sonradan özünü danimarkalı sokrat adlandıran Soren Kierkegaard'ın bəzi suallarıyla əsası qoyulmağa başlamışdır. Mən kiməm ? Niyə mənə sual verilmədi ? Bəs kimə şikayət etməliyəm ?
Varoluşçuluq, insanlar üçün azadlığın və fərdi məsuliyyətin önəmini vurğulayan bir fəlsəfə axımıdır. insan heçdir. insan bir şeylər etmələri ilə özünü ortaya çıxardır. Digər varlıqlar isə özlə meydana gəlir. Palıd ağacının bir özü var. Özdən sonra var olur. insan isə bu dünyaya atılmışdır. insan davranışları və hərəkətləri ilə özünü yaradır. ilk öncə var olur sonra bir şəxsiyyət, xarakter yaradır. içində yaşadığımız vəziyyətlə ələ alsaq həyatımızın determinist bir yaşama sahib olduğunu görə bilərik. Qaydalara, normlara, şərtlərə doğuruq. Bundan dolayı şərtlər tərəfindən bəlirlənirik. Ancaq Şərtlər nə olursa olsun Camus'nün terminologiyası ilə danışsaq insanın hər zaman bir yox demək imkanı var. Sartre'ın "insan azadlığa məhkumdur" cümləsinin nəticəsini Camus'nün azadlığına bənzədirəm mən. "Asturyada Üsyan" adlı oyununda bir oyun qəhrəmanı " bu dünyanın bir mənası yoxdur və bunu qəbul etməyən azadlığına qovuşa bilməz " cümləsini işlədir. Camus'ya görə azad olmaq mənasızlığı qəbul etməkdir (Sisifos miti şiddətlə önərirəm).
Bu bağlamdan yola çıxaraq, varoluşçuluğu absurdizmlə biraz da olsa bağlayan Sartre'a görə absurd həm dünyanın özündədir, həm də bizim bilincimizdədir. insan bilincli bir varlıq olaraq var olan hər şeyin anlamını sorğulayır ( sokrat'ın məhşur cümləsi Sorğulanmayan həyat,yaşanmağa dəyməz). Dünya öz içində anlamsız bir sistemə sahibdir.
sartre bir müsahibəsində "varoluşçuluq haradan başladı" sualına "Dostoyevskinin əgər tanrı olmasaydı, hər şeyə icazə olardı cümləsiylə başladı" deyə bir cavab verir.
Son olaraq, qəribə bir şeyin bu sabah fərqinə vardım. Camus 1960-cı ildə özünün ən absurd saydığı araba qəzasında həyatını itirib və cibindən vaqon bileti çıxmışdı. Yəni, camus da vaqona minməkdən son anda seçimini dəyişərək arabayla getməyi seçib və hərkəsin ciddiyyətlə qarşıladığı ölümü özü öz azad iradəsiylə seçib. Bəlkə də bu, determinizm və azad iradənin bu qədər birbirindən uzaq olması və birbirinə zidd olmasının bariz nümunəsidir..