ikinci qarabağ müharibəsi


    272. Qarabağ münaqişəsi Ermənistanın
    Azərbaycanın tarixi torpaqlarına
    açıq formada ərazi iddiaları; hərbi təcavüzü, etnik zəmində
    təxribatları, terror əməlləri ilə
    başlamışdır.
    1948-1952-ci və 1988-1991-ci il￾lərdə Qərbi Azərbaycanda (Erməni￾stan SSR-də) yaşayan azərbaycanlılar öz tarixi torpaqlarından deportasiya edildi. Dağlıq Qarabağ ərazisində 1828- ci ildən sonra məskunlaşdırılmış ermə￾nilərdən fərqli olaraq, Sovet hakimiyyəti azərbaycanlıların kompakt məskunlaşdığı ərazilərə Ermənistan SSR
    daxilində muxtar status vermədi.

    Sovet ittifaqı rəhbərliyində təmsil olunan ermənilər, Ermənistan SSR-in rəhbərliyi və xaric￾dəki erməni diasporu SSRi-nin mərkəzi hakimiyyətinin zəifləməsindən istifadə edərək 1988-ci
    ilin əvvəlində DQMV-nin mərkəzi Xankəndi (ovaxtkı Stepanakert) şəhərində ermənilərin
    keçirdiyi mitinq və nümayişlərdən sonra DQMV-nin Azərbaycandan qoparılaraq Ermənistan
    SSR-ə birləşdirilməsi üçün addımları atdılar:
    1. DQMV Xalq Deputatları Sovetinin erməni əsilli deputatları vilayətin Ermənistan SSR-ə
    birləşdirilməsi təklifinin lehinə səs verdilər (həmin iclasda azərbaycanlı və digər
    millətlərdən olan deputatlar iştirak etməyiblər);
    2. Ermənistan SSR Ali Soveti aşağıdakı qərarları qəbul etdi:
     DQMV-nin Ermənistan SSR-in tərkibinə “daxil edilsin”
     “Ermənistan SSR-in və Dağlıq Qarabağın birləşməsi” haqqında
    3. 1991-ci ilin sentyabrında DQMV və Goranboy rayonunun bir hissəsini əhatə edən
    ərazidə qondarma “Dağlıq Qarabağ Respublikası” elan edildi.
    4. Ermənistan Azərbaycana qarşı müharibə elan etmədən hərbi əməliyyatlara başladı.
    Bununla da, münaqişə yeni “qaynar mərhələ”yə keçdi. Buna cavab olaraq, 1991-ci ilin
    noyabrında Azərbaycan Respublikasının Ali Soveti Dağlıq Qarabağın muxtariyyət
    statusunu ləğv etdi.
    Müharibə nəticəsində Azərbaycan Respublikası öz torpaqlarının beşdə birini itirdi, bir
    milyondan çox azərbaycanlı öz yurdundan didərgin düşdü (bax: sonda cədvəl).
    Münaqişəni beynəlxalq səviyyədə həll etmək üçün:
     1992-ci ildə Minsk qrupu yaradıldı - ATƏM-in prinsipləri əsasında sülh yolu ilə həlli
    üçün. Minsk qrupuna ABŞ, Rusiya və Fransa həmsədrlik edirdi.
     1993-cü ildə BMT 4 qətnamə qəbul etdi. Bu qətnamələrdə işğalçıların Azərbaycanın
    işğal olunmuş ərazilərindən tam, dərhal və qeyd-şərtsiz çıxarılmas tələb olunurdu.
    Ermənistanın başlatdığı Birinci Qarabağ müharibəsi 1994-cü ilin mayında Rusiyanın
    vasitəçiliyi ilə Bişkekdə imzalanmış atəşkəslə başa çatdı.
    1997-ci ildən Minsk qrupunun təkliflərindən ikisi Ermənistan tərəfindən qəbul edilmədi. “Ümumi
    dövlət” prinsipi adı altında faktiki olaraq Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ üzərindəki suveren hüquqlarını
    heçə endirən üçüncü təklif isə Azərbaycan tərəfindən qətiyyətlə rədd edildi. Qrup həmsədrlərinin sülhə
    nail ola bilməmələrinə diqqət çəkən Ümummilli lider Heydər Əliyev 2001-ci ilin dekabrında onlarla
    görüşdə “müharibə təhlükəsinin artdığını” söyləmişdi. Minsk qrupunun həmsədrləri isə “münaqişənin hərbi
    yolla həll ediləcəyi təqdirdə, onsuz da çox ciddi və güclü şəkildə zərər çəkmiş insanların daha böyük
    müsibətlərə məruz qalacaqlarını” bildirməklə 3 faktiki olaraq münaqişəni süni yolla uzatmaq istəyən
    Ermənistanın mənafeyini müdafiə etmiş oldular.
    2003-cü ildə Prezident seçilən ilham Əliyev Minsk qrupunun həmsədrlərini qəbul edərkən
    Azərbaycanın öz haqq işində bir addım da olsa geri çəkilməyəcəyini və bir qarış belə ərazi
    güzəştinə getməyəcəyini bildirdi.
    2010-cu ilin oktyabrında Azərbaycan tərəfinin qəti təkidi ilə işğal olunmuş ərazilərə
    ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrlərinin rəhbərliyi altında beynəlxalq dəyərləndirmə missi￾yasının səfəri təşkil edildi. Missiya üzvləri Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində:
     ermənilər tərəfindən məskunlaşdırma siyasətinin davam etdirildiyini;
     infrastruktur, yer adlarında dəyişikliklərin iqtisadi fəaliyyətin həyata keçirildiyini təsdiq
    etdilər.
    işğalçılar Azərbaycan torpaqlarında qanunsuz arxeoloji “tədqiqatlar” aparmaqdan da çəkinmə￾mişdilər. 1999-cu ildən Azıx mağarasında aparılan qazıntılar zamanı aşkar edilən tapıntılar dünyaya
    “erməni maddi mədəniyyətinin nümunələri” kimi təqdim edilmişdi. Dağlıq Qarabağda və ona bitişik işğal
    olunmuş ərazilərdəki faydalı qazıntılar və meşə ehtiyatları amansızcasına talan edilirdi

    Böyük Zəfərin başlanğıcı - Aprel döyüşləri
    2016-cı ilin aprelində atəşkəs rejimi dövründə Azərbaycan və erməni qoşunlarının təmas
    xəttində ən böyük hərbi qarşıdurma baş verdi. 2016-cı il 1-5 aprel döyüşləri nəticəsində:
     erməni tərəfinin xeyli canlı qüvvəsi və hərbi texnikası məhv edildi.
     Füzuli, Cəbrayıl və Tərtər rayonlarının işğal altında olan 2 min hektardan çox
    ərazisi azad edildi.
     Cəbrayıl rayonunun Cocuq Mərcanlı və Füzuli rayonunun iranla sərhəd ərazilərinin
    təhlükəsizliyi təmin edildi.
    Aprelin 1-dən 2-nə keçən gecə bütün cəbhə boyu Azərbaycanın mövqeləri və yaşayış məntəqələri erməni
    silahlı qüvvələri tərəfindən güclü artilleriya atəşinə məruz qaldı. Əks-hücuma keçən Ordumuz ermənilərin
    lovğalıqla “keçilməz” elan etdikləri istehkam xətlərini bəzi yerdə 20 dəqiqəyə, bəzi yerdə 2 saata yarıb keçdi.
    Azərbaycan mühəndis-istehkamçılarının sərəncamında olan vasitələrin beşdə biri səddi yarmağa kifayət etmişdi.
    Aprelin 5-də Rusiyanın vasitəçiliyi ilə Moskvada Azərbaycan və Ermənistan Silahlı
    Qüvvələrinin baş qərargah rəisləri arasında əldə edilən razılığa əsasən atəşkəs bərpa olundu.
    Aprel döyüşlərindən sonra ATƏT-in Minsk qrupunun 2007-ci ildə təklif etdiyi “Madrid
    prinsipləri” yenidən gündəmə gəldi. “Madrid prinsipləri”nə görə:
     ilk mərhələdə işğal olunmuş Dağlıq Qarabağ ətrafındakı Ağdam, Füzuli, Cəbrayıl,
    Zəngilan, Qubadlı rayonları və Laçın rayonunun 13 kəndi Azərbaycana qaytarılmalı;
     növbəti mərhələdə Laçın və Kəlbəcər rayonları azad edilməli, Dağlıq Qarabağın
    azərbaycanlı icması öz yerlərinə qayıtmalı, bundan sonra Azərbaycanın ərazi bütövlüyü
    çərçivəsində Dağlıq Qarabağın hüquqi statusu müəyyən edilməli idi.
    Lakin 2018-ci ildə Ermənistanda N.Paşinyanın hakimiyyətə gəlişi və onun addımları danışıqlar
    prosesinə əngəllər törətməyə başladı. Belə ki, 2019-cu ilin martında Ermənistanın müdafiə naziri Nyu￾Yorkdakı erməni icmasının nümayəndələri ilə görüşü zamanı “yeni torpaqlar üçün yeni müharibə”nin
    zəruriliyi haqqında bəyanat verdi. Əvvəlcə danışıqlarda Dağlıq Qarabağın ayrıca tərəf kimi iştirak
    etməsini təkid edən N.Paşinyan 2019-cu ilin avqustunda Xankəndinə etdiyi qanunsuz səfəri zamanı
    “Qarabağ Ermənistandır və nöqtə” deməklə sülh prosesinə ağır zərbə vurdu. iki ay sonra Rusiyada keçirilən
    “Valday” Beynəlxalq Diskussiya Klubunun iclasında cənab prezident ilham Əliyev beynəlxalq icti￾maiyyət qarşısında Qarabağ Azərbaycandır və nida işarəsi” dedi. 2020-ci ilin mayında Şuşada qondar￾ma “Dağlıq Qarabağ Respublikası”nın prezidentinin andiçmə mərasiminin keçirilməsi, parlamentin və
    paytaxtın Şuşaya köçürülməsi planı, Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərinə ardıcıl qanunsuz səfərlər,
    erməni hərbçilərinin təmas xəttində təxribatçı hərəkətləri Ermənistan hökuməti Dağlıq Qarabağ prob￾leminin dinc yolla həll edilməsinin mümkünsüzlüyünü dünya ictimaiyyətinə göstərdi.

    Müharibənin bir addımlığında -Tovuz döyüşləri

    2020-ci iyulunda Ermənistan hərbi birləşmələri Azərbaycanın dövlət sərhədində, Tovuz
    istiqamətindəki strateji yüksəklikləri ələ keçirmək məqsədilə hücuma cəhd etdilər. Neft
    strategiyası və kommunikasiya siyasətində mühüm yer tutan belə bir bölgədə 11 gün davam
    edən şiddətli döyüşlər nəticəsində düşmən geri oturduldu. Döyüşlərdə 3-сü ordu birliyinin
    qərargah rəisi general-mayor Polad Həşimov və polkovnik ilqar Mirzəyev daxil olmaqla
    (Prezident ilham Əliyevin fərmanı ilə hər iki zabitimizə ölümündən sonra Milli Qəhrəman adı
    verildi) Azərbaycan ordusunun 12 nəfər hərbçisi, bir mülki şəxs həlak oldu. 2020-ci ii iyulun
    23-dən etibarən Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Rusiya ilə birgə hərbi təlimlər keçirməsi,
    avqustda isə Goranboy rayonu ərazisinə diversiya qrupu göndərməsi, Yaxın Şərqdən gətirilən
    terrorçu qrupların Azərbaycan Ordusu ilə təmas xətti boyu yerləşdirilməsi ermənilərin
    müharibə hazırlığından xəbər verirdi.

    Prezident ilham Əliyev 2020-ci il 25 sentyabrda BMT-nin sessiyasının ümumi debatlarında videoformatda
    etdiyi çıxışında dünya ictimaiyyətini Ermənistanın təxribatçı hərəkətləri haqqında bir daha məlumatlandırdı:
    “Ermənistanın Baş Naziri Azərbaycana qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak etməyə məcbur ediləcək on minlərlə
    mülki vətəndaşdan ibarət silahlandırılmış dəstələrin yaradılmasını elan etmişdir. Ermənistanın müdafiə naziri
    “yeni ərazilər uğrunda yeni müharibə”yə çağırır. Ermənistan Azərbaycanın böyük şəhərlərinə və mühüm mülki
    infrastrukturuna - Mingəçevir su anbarı və Bakının yaxınlığında yerləşən dünyanın ən iri neft-qaz
    terminallarından biri olan və onlarla dövlətin enerji təhlükəsizliyini təmin edən Səngəçal terminalına zərbə
    endirməklə hədələyir. Ermənistan müxtəlif ölkələrdən muzdlular və terrorçular cəlb edir, onları Azərbaycana
    qarşı istifadə edir”. ilham Əliyev eyni zamanda Ermənistanın havadarlarına səslənərək bildirirdi: “Biz Ermənistana
    artmaqda olan silah təchizatından ciddi narahatıq. iyulun 17-dən etibarən sentyabr ayına qədər biz hərbi yük
    təyyarələri ilə Ermənistana min tondan artıq hərbi avadanlığın daşınmasının şahidi olduq. Ermənistanın dünyanın
    ən yoxsul ölkələrindən biri olduğunu və silahlara milyardlarla dollar xərcləmək imkanına malik olmadığını nəzərə
    alsaq, silahların ona pulsuz verildiyi qənaətinə gələ bilərik. Etnik təmizləmə aparmış işğalçı ölkənin silahlarla
    təchiz edilməsi sülh danışıqlarını ciddi şəkildə sarsıdır və işğalçı dövləti yeni hərbi təxribatlara əl atmağa
    həvəsləndirir. Bu mənada biz bütün ölkələri Ermənistana silah təchizatından çəkinməyə çağırırıq”.
    Vətən müharibəsinin başlaması və qələbələri
    2020-ci il sentyabrın 27-də saat 6 radələrindən başlayaraq təcavüzkar Ermənistanın
    hərbi-siyasi rəhbərliyinin əmrilə Ermənistan Silahlı Qüvvələri Azərbaycan Ordusunun cəbhə
    zonasında yerləşən mövqelərini, Tərtər, Ağdam, Füzuli və Cəbrayıl rayonlarının təmas xəttində
    sıx məskunlaşma olan kəndləri ilə yanaşı, cəbhə xəttindən yüz kilometrlərlə aralıda yerləşən
    Gəncə, Mingəçevir və digər yaşayış məntəqələrinin mülki infrastruktur obyektlərini ballistik
    raketlərlə, fosforlu və kasetli bombalarla, klaster silahlarla atəşə tutaraq mülki əhaliyə qarşı
    müxtəlif cinayətlər törətməyə başladı. Ərazisinə minlərlə mərmi düşən Tərtər şəhəri ikinci
    Dünya müharibəsi dövründə dağılmış Stalinqrad şəhərinə bənzəyirdi. Erməni silahlılarının bu
    vandallıqları Ali baş komandanın əmri ilə Azərbaycan Ordusunu əks tədbirlər görməyə
    vadar etdi. Ermənistan Respublikasının silahlı qüvvələrinin Azərbaycan Respublikasının Dağlıq Qarabağ bölgəsini və ətraf rayonlarını işğal etməsi, Azərbaycan Respublikasına qarşı silahlı
    hücumlar etməsi və mütəmadi hərbi təxribatlar törətməsi ilə əlaqədar olaraq, Prezident
    fərmanı ilə 28 sentyabr saat 00:00-dan Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində
    hərbi vəziyyət elan edildi. 2020-ci il sentyabrın 28-də imzalanmış sərəncama görə
    respublikada qismən səfərbərlik elan edildi.
    Azərbaycan Ordusunun həyata keçirdiyi “Dəmir Yumruq” əməliyyatının ilk günlərində:
     Füzuli və Tərtər rayonları istiqamətində, o cümlədən Murovdağda bir çox strateji
    məntəqələr azad edildi.
     2020-ci il oktyabrın 3-də Tərtərin Madagiz kəndi işğaldan azad edildi. Bu şimal
    cəbhəsində irəliləmək üçün əhəmiyyətli qələbə idi. Həmin gün Prezident tərəfindən
    kəndin tarixi adı olan Suqovuşan adı bərpa edildi.
     2020-ci il oktyabrın 4-də cənub cəbhəsində Cəbrayıl şəhəri işğaldan azad edildi.
    2020-ci il oktyabrın 9-da Hadrut (pəhləvi dilində ikiçayarası deməkdir) qəsəbəsi azad
    edilərək, Xocavənd rayonunun ərazisində əlverişli mövqelər ələ keçirildi.
    Beləliklə “məğlubedilməz erməni ordusu” mifini məhv edən Azərbaycan Ordusu Ermənistan hakimiyyətini
    atəşkəs istəməyə məcbur etdi. Rusiyanın təşəbbüsü ilə münaqişə tərəflərinin XiN-ləri Moskva şəhərində 9-10
    oktyabr görüşündə atəşkəslə bağlı razılıq əldə etməsinə baxmayaraq, bir neçə saatdan sonra Ermənistan tərəfi
    yenidən hücum cəhdi göstərdi.
    Əks-hücuma keçən Azərbaycan Silahlı Qüvvələri:
     2020-ci il oktyabrın 17-də Füzuli şəhərini işğalçılardan təmizlədi.
     2020-ci il oktyabrın 18-də Xudafərin körpüsü üzərində üçrəngli bayrağımızı qaldırdı.
     2020-ci il oktyabrın 20-də Zəngilan şəhərini azad etdi.
     2020-ci il oktyabrın 22-də Zəngilanın Ağbənd qəsəbəsini azad etdikdən sonra Arazın
    o tayındakı soydaşları tərəfindən alqışlarla müşayiət olunan Azərbaycan əsgərləri iranla
    dövlət sərhədini tam nəzarətə götürdülər.
    Məşhur “aypara” və ya “qurd tələsi” taktikası ilə əks-hücuma keçən Azərbaycan hərbçiləri
     2020-ci il oktyabrın 20-sindən sonra Laçın dəhlizinə doğru irəliləyərək Dağlıq Qara￾bağdakı separatçı ünsürlərlə Ermənistanı birləşdirən əsas magistral yolun 10 km-dəki
    artilleriya vasitəsilə buraya nəzarət etməyə başladı.
     2020-ci il oktyabrın 25-də Qubadlı rayonu işğaldan azad edildi.
     2020-ci il oktyabrın sonlarında Çanaqçı kəndini işğaldan azad etdi, ardından da
    strateji Şuşa-Laçın yolunun bir hissəsinə nəzarəti ələ keçdi. Bu zaman Şuşa şəhəri
    ətrafında lokal döyüşlər başladı.
     2020-ci il noyabrın 8-də Şuşa şəhəri işğaldan azad edildi.
     2020-ci il noyabrın 9-da 71 kəndi, bir qəsəbəni və 8 strateji yüksəkliyi işğaldan azad
    etdi. Bununla, hərbi əməliyyatlar gedişində işğaldan azad edilmiş yaşayış məntəqələri￾nin sayı 300-ə çatdı.
     2020-ci il noyabrın 9-dan 10-na keçən gecə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti
    ilham Əliyev, Ermənistan Respublikasının Baş naziri Nikol Paşinyan və Rusiya
    Federasiyasının Prezidenti Vladimir Putin birgə bəyanat qəbul etdilər.
     Birgə bəyanatın imzalanmasından sonra heç bir güllə atılmadan:
     2020-ci il noyabrın 20-də Ağdam rayonu azad edildi.
     2020-ci il noyabrın 25-də Kəlbəcər rayonu azad edildi.
     2020-ci il dekabrın 1-də Laçın rayonu azad edildi.
    Füzuli əməliyyatı haqqında. Hər qarış torpaq Azərbaycanın igid əsgər və zabitlərinin canı və qanı bahasına
    azad edilirdi. Ali baş komandan televiziya ilə xalqa müraciət edərkən Füzuli şəhərinin azad edilməsinin çətinliyini
    xüsusi vurğulamış, 30 il ərzində düşmənin orada çox möhkəm istehkamlar qurduğunu söyləmişdi. Tanınmış hərbi
    mütəxəssislər belə fikirdə idi ki, Füzulini azad etmək aylarla vaxt alacaq. Lakin qəhrəman Azərbaycan ordusu
    hərbi kitablara daxil ediləcək mürəkkəb əməliyyatla bu missiyanı yerinə yetirdi və bayraq asmağa bircə salamat
    binanın da qalmadığı şəhəri azad edə bildi. Erməni hərbi birləşmələrinin geri oturdulması N.Paşinyanı bu dəfə
    danışıqlar üçün ABŞ-a üz tutmağa məcbur etdi. Oktyabrın 24-də ABŞ Dövlət katibi müavininin vasitəçiliyi ilə
    Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin birgə görüşündən sonra münaqişə tərəfləri arasında 10 oktyabr tarixli Moskva bəyanatına uyğun olaraq humanitar atəşkəs haqqında razılıq əldə olundu. Lakin ertəsi günün səhər
    saatlarında düşmən ölkənin ordusu yenidən Azərbaycanın mövqelərinə hücum etdi.
    Qarabağ müharibəsi dünya azərbaycanlılarının birliyini bir daha nümayiş etdirdi. Dünyanın müxtəlif
    ölkələrində yaşayan azərbaycanlılar, Azərbaycanın haqq işinə dəstək verən digər xalqların nümayəndələri erməni
    lobbisinin apardığı çirkin kampaniyalara qarşı fədakarlıq göstərdilər. Müharibənin gedişində xalq-dövlət￾ordu birliyi daha da möhkəmləndi. Azərbaycan Respublikasının bütün vətəndaşları etnik, sosial, dini baxımdan
    bütövlük nümayiş etdirdi, ön və arxa cəbhədə mükəmməl birlik yarandı.
    Azərbaycan dövləti hərb meydanı ilə yanaşı, diplomatik və ideoloji cəbhədə də mübarizə aparırdı. Ölkə
    başçısının yüksək siyasi məharəti sayəsində diplomatik cəbhədə də böyük uğurlar qazanıldı. Ölkə Prezidenti
    Ermənistanın Azərbaycana qarşı apardığı işğalçılıq siyasəti haqqında dünya ictimaiyyətini məlumatlandırırdı.
    Hərbi əməliyyatların nəticəsi Prezidentin rəsmi Twitter hesabından operativ olaraq paylaşıldığından,
    vətəndaşlar o səhifədəki xəbərləri səbirsizliklə gözləyir, KiV nümayəndələri də oraya istinad edirdilər.
    Müharibənin gedişində müxtəlif nüfuzlu əcnəbi televiziya kanallarına verdiyi müsahibələrdə Ali baş komandan
    beynəlxalq aləmdə Azərbaycan haqqında formalaşmış yanlış təsəvvürləri aradan qaldırırdı. Azərbaycan Prezidenti
    erməni yalanlarına uymuş bəzi xarici müxbirlərin qərəzli suallarını soyuqqanlıqla cavablandıraraq onları məntiqli
    arqumentlər əsasında susdururdu. Məsələn, Almaniya televiziya kanallarından birinin müxbirinin “Nəyə görə
    Qarabağ Azərbaycan üçün belə önəmlidir? Orada resurslar var, yoxsa bu, bir rəmzi məna daşıyır?” sualına ilham
    Əliyev çox cavab vermişdi: “Elzas və Lotaringiya sizin üçün önəmlidir? Bavariya sizin
    üçün önəmlidir? Yaxud Reyn-Vestfaliya? ... Əsas resurslar burada, Bakıdadır. Bu, ədalət
    məsələsidir, bu, milli qürur məsələsidir ...”.
    Azərbaycan növbəti dəfə hücuma məruz qalsa da, çoxsaylı ölkələr və təşkilatlar
    münaqişəni kəskin şəkildə qınamış və dinc əhalini hədəfə alan Ermənistana sərt
    reaksiya vermək, işğala son qoymaq çağırışı etmək əvəzinə hər iki tərəfi gərginliyi
    azaltmağa və danışıqları təxirə salmadan davam etdirməyə çağırmışdır. Türkiyə,
    Pakistan, israil, Ukrayna, Əfqanıstan, Şimali Kipr Türk Respublikası və bir neçə
    başqa ölkə isə Azərbaycanın bu müharibədə haqlı tərəf olduğunu dəstəkləmiş, onun
    ərazi bütövlüyünü tanıdıqlarını bildirmişdir. Türkiyənin mənəvi və siyasi dəstəyi,
    yüksək vəzifəli rəsmilərinin müharibə müddətində Azərbaycana çoxsaylı səfərləri
    diplomatik mübarizədə xüsusilə əvəzedilməz rol oynadı. Ölkəmizin uğurlu xarici
    siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri də Qoşulmama Hərəkatı təşkilatının işində
    fəal iştirak, bu təşkilata üzv ölkələrlə yaxın əməkdaşlıq münasibətlərinin
    qurulmasıdır. Belə ki, məhz bu ölkələrin nümayiş etdirdikləri prinsipial mövqe
    sayəsində Vətən müharibəsi gedişində BMT Təhlükəsizlik Şurasında ölkəmizin
    mənafeyinə uyğun olmayan qətnamə layihəsinin qəbul edilməsinin qarşısı
    alınmışdır. Azərbaycan Prezidenti ilham Əliyevin tapşırığına əsasən Azərbaycanda
    fəaliyyət göstərən ölkələrin səfirliklərinin məsul işçiləri, hərbi nümayəndələri və
    beynəlxalq təşkilatların Azərbaycandakı nümayəndəliklərinin rəhbərlərinin hərbi
    əməliyyatlar dövründə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən vandalizmə məruz
    qalmış Tərtərə, Gəncəyə və digər bölgələrə səfərləri təşkil olundu. Erməni işğalçılarının azərbaycanlılara məxsus
    abidələrə qarşı dağıdıcı və hörmətsiz davranışı dünya ictimaiyyətinə nümayiş etdirildi.
    Azərbaycan tərəfinin hesablamalarına görə, həm ərazi, həm də seçilən marşrut nəqliyyat vasitələri üçün
    uyğun olmadığından Azərbaycan qüvvələri beş gün Şuşa istiqamətində piyada hərəkət etməli idi. Erməni
    komandanlığı Azərbaycan qoşunlarının Qırmızı Bazar istiqamətində hücuma keçəcəyini güman edirdi. Çünki
    Şuşaya qalxan ən rahat Şuşakənd yolu buradan keçirdi. Ermənistan ordusunun Azərbaycan qoşunlarının Şuşaya
    həmləsini gözlədiyi ikinci istiqamət isə Laçın idi. Lakin Azərbaycan ordusunun komandanlığı öz miqyasına,
    planına və ardıcıllığına görə misli görünməmiş qərar verərək Şuşaya sıx Qarabağ meşələrindən 3 gün ərzində
    onlarla kilometr uzunluğunda yeni yol açdı. Azərbaycan ordusunun Laçın dəhlizinə nəzarət etməsi nəticəsində
    Şuşadakı işğalçı erməni hərbi birləşmələri əlavə dəstək almaqdan məhrum oldu. Yüngül silah-sursatla silahlanmış
    Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri Şuşanın sıldırım qayalarına iplərlə dırmaşaraq, yaralı döyüş yoldaşlarını
    çiyinlərində daşıyaraq bir neçə yerdən şəhərə daxil oldu. işğaldan azad edilmiş Daşaltı kəndindəki hərbi
    bölmələrin atəş dəstəyi ilə Azərbaycan ordusunun dağ piyadaları qəfil pusquya salınmış erməni əsgərlərinin
    sonuncu müqavimətini də qırdı. Şuşanın azad edilməsi zamanı yüzlərlə erməni hərbçisi məhv edildi, xeylisi itkin
    düşdü. Noyabrın 8-də Şəhidlər Xiyabanını ziyarət edən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti ilham Əliyev
    Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin Şuşa şəhərini işğaldan azad etdiyini elan etdi: “iyirmi səkkiz il yarım işğal altında
    olan Şuşa azad edildi! ... Biz bu tarixi Qələbəni döyüş meydanında qazandıq... Əziz Şuşa, sən azadsan! Əziz Şuşa, biz
    qayıtmışıq! Əziz Şuşa, biz səni dirçəldəcəyik! Şuşa bizimdir! Qarabağ bizimdir! Qarabağ Azərbaycandır!” Azərbaycan
    Respublikasının Prezidenti ilham Əliyev Şuşa döyüşləri barədə bunları söylədi: “Şuşanın işğaldan azad edilməsi
    bizim gücümüzü göstərdi, Ordumuzun peşəkarlığını, hərbçilərimizin cəsarətini, qəhrəmanlığını göstərdi. Şuşanın
    azad edilməsi çox böyük peşəkarlıq, cəsarət tələb edən əməliyyat idi. Əminəm ki, bu əməliyyat dünya hərb tarixində xüsusi yer tutacaqdır. Çünki bu əməliyyatı yalnız yüngül silahlarla silahlanmış
    bizim qəhrəman hərbçilərimiz dağlardan, meşələrdən, cığırlardan keçərək icra
    ediblər. Şuşanın işğaldan azad edilməsi bizim şanlı Qələbəmizdir”. Prezident
    Şuşa şəhərinin işğalçılardan azad edilməsi münasibətilə Birlik komandiri
    general-leytenant Hikmət Mirzəyevi şəxsən təbrik edib. Vətən
    müharibəsində hərbi əməliyyatlara rəhbərlik edən Ali baş komandan
    ilham Əliyev şəxsi heyətin döyüş ruhunun yüksəldilməsini də xüsusi diqqətdə
    saxlayırdı. O, Suqovuşanın işğaldan azad olunması münasibətilə general￾mayor Hikmət Həsənovu, düşməndən təmizlənmiş ilk şəhər mərkəzi -
    Cəbrayılın azad olunması münasibətilə general-mayor Mayis Bərxudarovu və general-leytenant Hikmət
    Mirzəyevi, Xudafərin körpüsündə Azərbaycan bayrağının qaldırılması və DSX-nin iştirakı ilə bir neçə yaşayış
    məntəqəsinin azad edilməsi münasibətilə general-polkovnik Elçin Quliyevi, Qubadlı şəhərinin işğalçılardan azad
    olunmasında fərqləndiklərinə görə Yaşar Həsənovu və Zaur Quliyevi ayrıca təbrik etmiş, təbrik və təşəkkürlərinin
    bütün şəxsi heyətə çatdırılmasını tapşırmışdır. Ali baş komandan Qubadlının azad edilməsi uğrunda gedən
    döyüşlərdə şəhid olmuş Milli Qəhrəman Şükür Həmidovun atası ilə də danışaraq başsağlığı vermişdir.
    Şuşanın və ətraf yüksəkliklərin alınması Ermənistanın bütün manevr imkanlarını puça çıxardı. Azərbaycan
    Ordusu müasir döyüş strategiyasında pilotsuz uçuş aparatlarından (dronlardan) yüksək effektlə faydalanmaqla
    dünya hərb tarixinə öz şanlı adını yazdı. Azərbaycanın yalançı hədəf kimi istifadəsiz köhnə təyyarələrdən istifadə
    edərək Ermənistanın hava hücumundan müdafiə sistemlərinin mövqe rayonunu üzə çıxarması, ardınca o
    sistemləri məhv etməsi fəndi hərb tarixində yenilik kimi qəbul edilir. Türkiyə Respublikasından alınmış
    “Bayraktar”, israildən alınmış “Harop”, Azərbaycan istehsalı olan “Zərbə” dronları ermənilərin qiyməti
    milyard dollarla ölçülən hərbi texnikasını, çoxlu canlı qüvvəsini məhv etmişdir. Ümumilikdə müharibənin
    gedişində ölkəmizin hərbi sənaye kompleksinin istehsalı olan geniş çeşiddə silah və hərbi sursatlardan uğurla
    istifadə edilmişdir. Alınmaz hesab edilən Şuşanın azad edilməsində xüsusi təyinatlılar yüngül atıcı və soyuq
    silahdan mahir istifadə etməklə Azərbaycan ordusunun şücaətini nümayiş etdirmişdir. Eyni zamanda, həm
    müasir, həm də ənənəvi hərbi strategiya və taktikanı uğurla tətbiq etmiş Azərbaycan ordusu Ermənistan
    ordusundan fərqli olaraq, düşmənin dinc əhalisinə insanpərvər münasibət bəsləmişdir. Prezident ilham
    Əliyev müharibə ərzində demişdir: “Biz günahsız insanların qisasını yalnız döyüş meydanında alırıq və alacağıq. Biz
    heç vaxt mülki şəxslərə atəş açmayacağıq”.
    Şuşanın azad edilməsi müharibədə ermənilərin öz
    məğlubiyyətlərini etiraf etmələrinə gətirib çıxaran həlle￾dici döyüş olmuşdur. Şuşanın azad edilməsindən sonra
    qondarma rejimin rəhbər vəzifəli şəxsləri başda olmaqla,
    demək olar, bütün sakinlər Xankəndini tərk etməyə
    başlamışdı. Döyüşdən bir neçə gün sonra Ermənistan
    məğlubiyyəti qəbul etməyə məcbur oldu.

    Azərbaycan 2020-ci il sentyabrın 27-də başlamış və 44 gün davam etmiş ikinci Qarabağ
    müharibəsini (qlobal pandemiyanın baş verdiyi şəraitdə böyük zəfərlə başa çatdırdı:
     Son iki yüz illikdə Azərbaycan müharibədən ərazi bütövlüyünü bərpa edərək çıxdı.
     Öz doğma yurdlarına qayıtmaq istəyən Azərbaycan vətəndaşlarının uzun müddətlik
    həsrətinə son qoyuldu.
     Naxçıvanın 30 illik blokadasına son qoymaq üçün onun Mehri dəhlizi vasitəsilə
    Azərbaycanın əsas hissəsi ilə quru yollarla birləşdirmə istiqamətində tarixi addım atıldı.
    2020-ci ilin dekabrında Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Vətən müharibəsinin
    yekunları ilə bağlı bir neçə fərman və sərəncam imzaladı. Bu sənədlər əsasında:
     Hər il üçün 8 noyabr Zəfər Günü və 27 sentyabr Anım Günü təsis edildi.
     Vətən müharibəsi şəhidlərinin əziz xatirəsi dekabrın 4-də saat 12:00-da bir dəqiqəlik
    sükutla yad edildi.
     Yaralananların və şəhid ailələrinin təminatına dəstək üçün “YAŞAT” Fondunun
    yaradılması haqqında Fərman imzaladı.
     “Vətən Müharibəsi Qəhrəmanı” fəxri adı, “Zəfər” və “Qarabağ” ordenləri, “Cəsur döyüş￾çü”, “Döyüşdə fərqlənməyə görə”, “Suqovuşanın azad olunmasına görə”, “Xocavəndin
    azad olunmasına görə”, “Füzulinin azad olunmasına görə”, “Zəngilanın azad olunmasına
    görə”, “Qubadlının azad olunmasına görə”, “Şuşanın azad olunmasına görə”, “Kəlbəcərin
    azad olunmasına görə”, “Ağdamın azad olunmasına görə”, “Laçının azad olunmasına
    görə” və digər medallar təsis edilərək döyüşlərdə iştirak etmiş minlərlə hərbçi müxtəlif
    orden, medal və fəxri adla təltif edildi.
     Azərbaycan xalqının Vətən müharibəsində göstərdiyi misilsiz qəhrəmanlığın və
    qazandığı möhtəşəm tarixi zəfərin nümayiş etdirilməsi, şəhidlərimizin əziz xatirəsinin
    əbədiləşdirilməsi məqsədilə Bakı şəhərində Vətən müharibəsi memorial kompleksi
    və Zəfər muzeyinin yaradılması nəzərdə tutuldu.
     2020-ci il dekabrın 10-da Azərbaycanın Vətən müharibəsində möhtəşəm Qələbəsinə
    həsr olunmuş “Zəfər Paradı”nda ölkə ordusunun şəxsi heyətinin və hərbi texnikasının,
    habelə müzəffər ordumuzun düşməndən ələ keçirdiyi hərbi qənimətlərin bir qismi
    nümayiş etdirildi. “Zəfər Paradı”nda Şuşaya sancılmış Qələbə Bayrağını Azadlıq
    meydanına Şuşanın azad edilməsində müstəsna xidmətləri olan, Qarabağ
    xanlığının, Şuşa qalasının əsasını qoyan Pənahəli xan Cavanşirin nəslindən olan
    və Şuşa azad olunandan sonra şəhərin ilk komendantı general-mayor Zaur
    Məmmədov gətirdi. Paradda qardaş Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib
    Ərdoğan və ölkələrimiz arasındakı qardaşlığın rəmzinin bariz nümunəsi kimi Vətən
    müharibəsində şəhid olan azərbaycanlıların sayı qədər türk əsgərlər iştirak
    etdilər.
     Azərbaycan Respublikasının Prezidenti müharibə bitdikdən sonra işğaldan yenicə azad
    edilmiş torpaqlara bir neçə dəfə səfərlər etdi, orada yeni layihələrin (Füzuli hava
    limanı, Şuşaya yeni yol və s.) təməlini qoydu.
     2021-ci ilin yanvarında “Qarabağ Dirçəliş Fondu” yaradıldı.
    2021-ci il yanvarın 11-də Moskvada Rusiya Prezidenti Vladimir Putin, Azərbaycan
    Prezidenti ilham Əliyev və Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan arasında keçirilən üçtərəfli
    görüşdən sonra imzalanmış Bəyanatda nəzərdə tutulurdu: Rusiya Federasiyasının Prezidenti
    V.V.Putinin Azərbaycan Respublikasının, Ermənistan Respublikasının baş nazirləri müavinləri￾nin və Rusiya Federasiyası Hökumətinin sədr müavininin birgə həmsədrliyi ilə üçtərəfli işçi
    qrupu yaradılması barədə təklifi dəstəklənir. - işçi qrupu 2021-ci il yanvarın 30-dək ilk
    iclasını keçirməli, bu iclasın nəticələrinə görə Bəyanatın 9-cu bəndinin reallaşdırılmasından
    irəli gələn işlərin əsas istiqamətlərinin siyahısı formalaşdırılmalı, prioritet qismində dəmir yolu
    və avtomobil yolları müəyyən edilməlidir. Prezident ilham Əliyev Moskva görüşündən sonra
    qeyd etmişdir: “...Dağlıq Qarabağ münaqişəsi keçmişdə qalıb və biz gələcək barədə, qonşular kimi
    birlikdə necə yaşamaq, nəqliyyat arteriyalarının açılması məsələlərini həll etməyə necə çalışmaq
    və gələcəkdə regional sabitliyi və təhlükəsizliyi möhkəmlətmək haqqında düşünməliyik”.
    2021-ci ilin yanvar sonundan Ağdamda Türkiyə-Rusiya Birgə Monitorinq Mərkəzi fəaliyyətə başladı.




hamısını göstər

sən də yaz!