3. azərbaycanın şimal-şərqində yaranmış dövlət. dövləti ərəb mənşəli məzyədilər sülaləsinə mənsub olan heysam ibn xalid yaratmışdır. ancaq bu dövlət əvvəllər mərkəzi bərdə olan bərdə əmirliyinin xələfi sayılır, belə ki, 859-cu ildə məhəmməd ibn yezid əmirliyin iqamətgahını bərdədən gəncəyə köçürür, beləcə bərdə əmirliyinin nüfuzu artır. 861-ci ildə heysam ibn xalid tərəfindən şirvanşahlar dövlətinin əsası qoyulur. azərbaycanda şirvanşahlar dövlətinin yaranması feodalizm dövründəki ilk müstəqil feodal dövlətin yaranması demək idi, bundan əlavə azərbaycan ərazisini hücum edən yadellilərə qarşı daha rahat mübarizə aparılırdı.

şirvanşahlar dövlətini üç sülalə idarə edib :

məzyədilər (861-1027) - bunlar həm də şeybanilər adlandırılırdı, mənşəcə ərəb idilər.
kəsranilər (1027-1382) - mənşəcə fars idilər.
dərbəndilər (1382-1538) - mənşəcə türk idilər.

dövlətin paytaxtları

şirvan (861-918)
şamaxı (918-1192)
bakı (1192-1538)

1538-ci ildə səfəvi dövləti tərəfindən süquta uğradılmışdır.