3. Pavel Dmitriyeviç Sisanov (1754–1806) Rusiya imperiyasının Qafqaz siyasətində mühüm rol oynamış hərbi xadimlərdən biri olub. O, XVIII əsrin sonları və XIX əsrin əvvəllərində Qafqazda aparılan hərbi əməliyyatların bilavasitə rəhbərlərindən biri kimi tarixdə tanınır.
Sisanov hərbi karyerası ərzində prinsipiallığı və sərtliyi ilə seçilirmiş. Rusiya imperiyasının Qafqazı işğal etmək planlarının həyata keçirilməsində xüsusi xidmətləri olmuş, bu məqsədlə müxtəlif hərbi yürüşlər təşkil etmişdir. Onun adı Azərbaycan tarixində xüsusilə Gəncə hadisələri və Bakının işğalı ilə bağlı hallanır.

1804-cü ildə Sisanovun başçılıq etdiyi Rusiya qoşunları Gəncə xanlığını mühasirəyə alıb. Həmin dövrdə Gəncə xanı Cavad xan şəhəri təslim etməkdən imtina etmiş, son ana qədər müqavimət göstərib. Şəhərin müdafiəsi ağır şəraitdə aparılmış, lakin rus qoşunlarının üstünlüyü nəticəsində qala ələ keçirilmişdir. Mühasirə zamanı Cavad xan və ailə üzvləri qəhrəmancasına həlak olub. Bu hadisə Azərbaycan tarixində milli müqavimətin simvolu kimi dəyərləndirilir.

Sisanov isə Gəncə xanlığının işğalını Rusiya imperiyasının Qafqazdakı mövqelərinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm nailiyyət hesab etmişdir. Lakin bu yürüş həm də onun amansız və güzəştsiz siyasətini açıq şəkildə nümayiş etdirdi.

1806-cı ildə Pavel Sisanov Rusiya qoşunları ilə Bakı xanlığını mühasirəyə aldı. Müqavimət göstərmək imkanı qalmayan xanlıq təslim olmaq məcburiyyətində qaldı. Rəsmi mərasim zamanı – şəhərin açarlarının general Sisanova təqdim edildiyi anda – o, Bakı hakimi Hüseynqulu xanın qohumu tərəfindən, atəş açılaraq qətlə yetirildi. Bu hadisə həm Rusiya, həm də Qafqaz üçün böyük siyasi rezonans doğurdu. Rus tərəfi Sisanovun ölümünü ciddi itki kimi dəyərləndirdi, yerli xalqlar isə bunu işğalçıya qarşı müqavimətin təzahürü kimi qəbul etdilər.

Qiymətləndirmə

Pavel Sisanovun fəaliyyəti tarixşünaslıqda ziddiyyətli şəkildə qiymətləndirilir. Rusiya üçün o, imperiyanın sərhədlərini genişləndirən və Qafqaz siyasətini həyata keçirən nüfuzlu sərkərdə idi. Azərbaycan tarixində isə Sisanov işğal siyasətinin aparıcı simalarından biri kimi qəbul edilir. Gəncə hadisələri və Bakının işğalı onun adını Azərbaycan xalqının yaddaşında işğalçılıqla bağlamışdır.