460. Yoldaşlar, istəyirsiz mənə bəxtəvər deyin, istəyirsiz optimist. Əvvəlcə onu qeyd etmək istəyirəm ki, son (4-cü) getdiyim terapist ilk seansda dəfələrlə doluxsunub, "2015-dən bəri bu işi görürəm, hələ belə ağır backstory görməmişəm" dedi. Ailədaxili, xarici başımdan elə temalar keçib faciə də təmiz - bir çoxunu illər sonra başa düşmüşüm mən nələrdən necə (türk demiş) ucuz qurtulmuşam, havada süzülən bir tük kimi... və bunların sayı o qədər çoxdur ki, bir yerdən sonra başa düşürsən ki, əgər içindəki yaxşılığı (özü də o vaxtlar ateist idim), səni sən, insanı insan edən şeyləri qoruyub saxlasan bir şey də səni qoruyur. Nə olursa-olsun içindəki yaxşılığı və saflığı itirmə. Və ona görə yox ki, qorunasan - ona görə ki, onsuz bu yaşamağın nə mənası?

Buna görə də deyirəm ki, həyat cındır zad deyil. Sən də Epiktet və bir çoxları kimi qul ailəsində dünyaya gəlib əvvəllər özü də qul olmuş sahibin tərəfindən elə-belə məzə üçün ayağın sındırılmayıb. Ya da daha pis.
Bu yazını oxuyan, o kəslər ki, bəlkə bu yazdıqlarımdan da pisi olub, o qardaş-bacılara da sözüm budur: Epiktet deyir ki, həyatda birmənalı olaraq insanın idarəsində olan şey var, olmayan şeylər var. Olanlar çox azdı - fikirlərin, hisslərin, düşüncələrin; bunlar tam olaraq sən idarəndədir. Qalanları isə bədənin (nə qədər yaxşı baxırsan bax, heç kəsin günahkar olmadığı qəza da sənin sağlamlığını poza bilər), pul/maddiyat (Tağıyev; işğal (erməni və özümüzünkülər) ya da təbii fəlakət sonrası bütün ev eşiyini itirənlər(ABŞ, Yaponiya), pandemiyada yenicə qurulmuş biznesi, illərin əməyi heç olanlar və s.), özünün ya da sevdiklərinin canı (ölüm-itim), eləcə də başqa insanların hərəkətləri. Bunlar və daha artığı heç birisi insanın əlində deyil. Epiktetin ayağını yiyəsi sındırdı, hansısa bir vəhşi heyvan da bunu edə bilərdi - edənlər ya da səbəblər fərqli ola bilər ama nəticə eynidi - onda niyə məyus olasan ki? Heç, 0 məyus olub-olmamaq başqa, ama epiktet demiş, "ailəni, yoldaşını sevirsənsə, bil ki, ölümlü varlıqları sevirsən, öləndə daha az iztirab çəkərsən." Sənin kontrolun daxilində olmayan şeylər, tək sənin üçün yox, bütün insanlar üçün vulnerable-dır, şəxsi qəbul eləməməlisən (və böyük ehtimal o dərdini çəkdiyin şey barədə səndən daha çoxunu yaşayan olub.) indi oturub ağlayacaqsan (ki, nə mənası?), yoxsa mənalı, ərdəmli və məntiqli olanı, konstruktiv və işəyarayan olanı* edib olduğun yerdən bir addım qabağı fikirləşməyə başlayacaqsan?


*- proqressivizmi nəzərdə tuturam. Vəziyyət nə olursa-olsun o mövzuda səndən daha inkişaf eləmiş bir insan - hətta ali bir varlıq (Allah, Ufo və s.) - düşünəcəyi, edəcəyi bir şey mütləq ki, var. Bax o nə olardı?