10. Alimlər müşahidə edirlər ki, bitlərin (birələrin) müxtəlif hündürlüklərə tullana bilmə qabiliyyəti var.
Bir neçəsini toplayıb 30 sm hündürlüyündə şüşə fanusun içinə yerləşdirirlər.

Təcrübəyə görə metal dib hissə qızdırılır.
istinin təsirindən narahat olan bitlər tullanaraq qaçmağa çalışırlar, amma başlarını fanusun tavanındakı şüşəyə dəyib geri düşürlər.
Metal isti olduğu üçün yenidən tullanırlar və yenə başları şüşəyə dəyir.

Bitlər şüşənin nə olduğunu bilmədiyi üçün təbii ki, nəyin maneə törətdiyini anlaya də bilmir.
Başlarını dəfələrlə şüşəyə vursa da, nəhayət, 30 sm-dən artıq tullanmağın mümkünsüz olduğunu “öyrənirlər”.

Artıq hamısının eyni hündürlüyə, yəni 30 sm-ə qədər tullanmağa başladığı müəyyən olunur. Məhz bundan sonra təcrübənin ikinci mərhələsinə keçilir və tavanındakı şüşə çıxarılır.
Şüşə qab yenidən qızdırılır. Amma bu dəfə də bütün bitlər yalnız 30 sm hündürlüyə tullanırlar!

Artıq başlarının üstündə heç bir maneə yoxdur, istəsələr daha yuxarı tullanmaq imkanları var, amma buna cəsarət etmirlər.
Çünki bir vaxtlar başlarını şüşəyə vura-vura öyrəndikləri bu “məhdudlaşdırıcı həyat dərsi” onların şüurunda qalır.

Bitlərin qarşısını alan xarici maneə (şüşə) aradan qalxıb, amma onların beynindəki daxili maneə (“burada 30 sm-dən çox tullanmaq olmaz” inancı) hələ də qalmaqdadır.

Bu təcrübə göstərir ki, canlılar nələri bacarmayacaqlarını belə “öyrənə” bilirlər.

Bitlərin bu vəziyyətinə “şüşə tavan sindromu” deyilir.
Bir insanın çata biləcəyinə inandığı ən yüksək nöqtə onun şüşə tavanıdır.
Şüşə tavanınız xəyallarınızın tavan hündürlüyünü göstərir.

insan inandığı qədərdir.

Şüşə Tavan Sindromu başqa sözlə, öyrənilmiş çarəsizlik)