18. Erməni alimləri, mühəndisləri və ixtiraçıları tarix boyu müxtəlif sahələrdə, xüsusən tibb, texnologiya və hərbi sənayedə diqqətəlayiq izlər qoyublar. Bu kəşflərin bir çoxu bu gün qlobal səviyyədə istifadə olunan gündəlik texnologiyaların əsasını təşkil edir.
Budur, erməni mənşəli şəxslərin insanlığa qazandırdığı bəzi mühüm kəşflər və töhfələr:
1. Tibb və Biologiya
Tibb sahəsindəki kəşflər milyonlarla insanın həyatını xilas etməyə kömək edib:
MRT (Maqnit Rezonans Tomoqrafiyası) – Raymond Damadyan ilk skaneri hazırlayaraq bədəndəki xərçəngli toxumaları aşkar etməyin yolunu tapdı. Müasir diaqnostikanın ən böyük addımlarından biridir.
Ağrıkəsici Dərmanlar – Stefan Stepanyan müəyyən ağrıkəsici tərkibləri təkmilləşdirib, müasir diş həkimliyində istifadə olunan texnikaların inkişafına töhfə verib.
2. Müasir Texnologiya və Mühəndislik
Gündəlik həyatımızda istifadə etdiyimiz bir çox cihazın arxasında erməni zəkası dayanır:
Avtomatik Sürət Qutusu – Oskar Banker (əsli Asatur Sarafyan) avtomobillər üçün ilk təhlükəsiz və səmərəli avtomatik ötürücü qutunu ixtira edib. Həmçinin helikopterlərin bəzi idarəetmə mexanizmlərinin müəllifidir.
Rəngli Televiziya – Ovanes Adamyan rəngli təsvirin ötürülməsi prinsipləri üzərində işləyən ilk pionerlərdən biridir və bu sahədə çoxsaylı patentlərin sahibidir.
Bankomat (ATM) – Luter Corc Simcyan müasir bankomatların prototipi sayılan "Bankograph" qurğusunu və 200-dən çox digər ixtiranı reallaşdırıb.
3. Kimya və Sənaye
Sintetik Kauçuk – Sergey Lebedev dünyada ilk dəfə sənaye miqyasında süni kauçuk istehsalının texnologiyasını hazırlayıb. Təkər sənayesində inqilab idi.
Yaşıl Rəngli Dollar – ABŞ dollarının saxtalaşdırılmasının qarşısını alan xüsusi yaşıl mürəkkəbi Kristofer Ter-Serobyan hazırlayıb.
Digər maraqlı ixtiralar:
Artyom Mikoyan – MiQ qırıcı təyyarələri (Aviasiya)
Emik Avaqyan – Əlillər üçün nəfəslə idarə olunan təkərli kürsü (Reabilitasiya)
Aleks Manukyan – Bir qollu (isti-soyuq) su kranı (Məişət)
Mən bütün bu kəşfləri görəndə həqiqətən çox təəccübləndim. Amma Azərbaycanda hələ ki, dünya səviyyəsində tanınan alimlər arasında əsas adı çəkilən Lütfi Zadədir – qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsinin qurucusu, Berkeley Universitetinin professoru. Onunla müqayisə edəndə görürsən ki, bizim alimlərimiz də böyük töhfələr veriblər, sadəcə bəzən kifayət qədər tanınmırlar.