1. Əbcəd (ابجد) – әrәb әlifbasının ilkin sıralanması; әrәb hәrflәrinin ifadә etdiyi rәqәmlәrә әsaslanan hesab sistemidir. Əbcəd asan yadda saxlanması üçün 28 әrәb hәrfinin sıra ilә bitişdirilmәsindәn әmәlә gәlmiş, heç bir mәna ifadә etmәyәn 8 sözdәn [әbcәd (ابجد), hәvvәz (هوز), ), hutti (حطى), kәlәmәn (كلمن), sәʼfәs (سعفص), qәrәşәt (قرشت), sәxәz ( ثخذ), zәzәğ (ضظغ)] birincisidir. Ardıcıllıqla tәkliklәri (1–9-cu hәrflәr), onluqları (10–18-ci hәrflәr), yüzlüklәri (19–27-ci hәrflәr) vә mini (28-ci hәrf) ifadә edәn ilk әrәb әlifba sıralanması (әt-tәrtibülәbcәdi) әmәvi xәlifәsi Əbdülmәlikin dövründә yazılışca bir-birinә bәnzәr hәrflәrin ardıcıllığından ibarәt müasir әlifba sırası ilә әvәzlәnmişdir. Əbcəd sisteminin әrәb әlifbasına ibrani vә arami әlifbaları vasitәsilә nәbati yazısından keçdiyi qәbul edilir. Hәr hәrfin hansı rәqәmi ifadә etmәsi baxımından müxtәlif Əbcəd cәdvәllәri hazırlansa da, böyük Əbcəd, kiçik Əbcəd vә orta Əbcəd hesabları, bunlardan isә “Əbcəd” adı ilә eynilәşdirilmiş böyük Əbcəd daha çox yayılmışdır. Əbcəd sırasından klassik vә müasir әrәbdilli әsәrlәrdә sәhifәlәrin, fәsillәrin, şәxs vә yer adlarının tәrtibindә istifadә edilir. Əbcəd orta әsrlәr islam dünyasında memarlıqda (xüsusilә Memar Sinan), musiqidә, fizika, riyaziyyat, astronomiya vә s. elmlәrdә geniş tәtbiq edilmişdir.

10-cu әsrdәn Şәrq musiqişünasları sәslәrin ifadәsi üçün Əbcəd sistemindәn istifadә etmәyә başlamışlar. ilk dәfә Kindinin “Risalә fi xubri-tәlifil-әlhan” әsәrindә Əbcədlә yaratdığı tabulaturada udda ifa olunmaq üçün ritmik melodiya nümunәsi verilmişdir. Sonralar Əbcəd notunu Farabi, ibrahim Mosuli, Əbülfәrәc isfahani, ibn Sina vә b. inkişaf etdirmişlәr. Daha mükәmmәl Əbcəd notu nümunәlәri 13 әsr Azәrbaycan musiqişünası Sәfiәddin Urmәvinin adı ilә bağlıdır. O, bir sәkkizliyi 17 sәsә bölәrәk hәr birini bir hәrf, yaxud hәrf birlәşmәsiylә işarә etmişdir. 14-cü әsrdә onun metodunu Əbdülqadir Marağayi davam vә inkişaf etdirmişdir. Əbcəd sistemi 19-cu әsrәdәk muğam notasiyasında istifadә olunmuşdur.

Hәrf simvolizminin, әdәdlәrin sözlәrlә kodlaşdırılması vә Quran ayәlәrinin deşifrә edilmәsi әnәnәlәrinin әsasını tәşkil edәn Əbcəd sistemi sufi tәlimlәrindә, xüsusilә hürufilikdә, elәcә dә cәfr, әl-kimya kimi “gizli elmlәr”dә mühüm yerә malik idi. Orta әsrlәr Şәrq әdәbiyyatında müәyyәn hadisәlәrin baş verdiyi tarixlәrin sözlәrlә kodlaşdırılmasında Əbcəddәn geniş istifadә edilmişdir.