30. azərbaycanın coğrafi vahidi olmaqdan çox, bir növ intellektual mərkəzidir. digər rayonlarla müqayisə edəndə şəkini fərqləndirən əsas cəhət buranın insanındakı o qədim, süzülmüş "başbilənlik" və maarifçilik ruhudur. sanki bu adamların genetik kodunda doğulanda bir "akademiklik" və hadisələrə fərqli baxış bucağı olur.

şəkinin azərbaycana və dünyaya bəxş etdiyisimaların siyahısına baxanda bunun bir təsadüf olmadığını görürsən:

maarifçilik və dövlətçilik: azərbaycan dramaturgiyasının atası mirzə fətəli axundovdan tutmuş, azərbaycan xalq cümhuriyyətinin qurucularından olan fətəli xan xoyski və maliyyə naziri əbdüləli bəy əmircanova qədər hər kəs bu torpağın suyunu içib.

elm və düşüncə nəhəngləri: mətbuatın vicdanı sayılan şirməmməd hüseynov, dilçilik elminin sütunları aydın məmmədov və əbdüləzəl dəmirçizadə, riyaziyyatın zirvəsində duran məcid rəsulov. bu adamlar sadəcə oxumayıblar, oxuduqlarını sistemləşdirib böyük məktəblər yaradıblar.

incəsənətin dühalları: bəxtiyar vahabzadənin milli ruhlu misraları, rasim ocaqovun kamerasındakı dərinlik, ismayıl osmanlı və lütfəli abdullayevin səhnə dühasi. həmçinin bəstəkarlıq məktəbinin inciləri cövdət hacıyev və şəfiqə axundova kimi simalar şəki ruhunun sənətdəki təzahürüdür.

xüsusi bir parantez isə oxud kəndinə açılmalıdır. adından da (oxumaqla assosiasiya olunur) hiss olunduğu kimi, bura həm də dərin tarixi irsin mərkəzidir. kəndin 18-ci əsrə qədər uzanan mədəni keçmişi, oradakı memarlıq abidələri şəkili insanın həm elmi, həm də mənəvi dəyərlərinə nə qədər sadiq olduğunun göstəricisidir.

şəkinin genetik yapısı da olduqca fərqlidir. həm fizioloji olaraq (qafqaz albaniyasının izlərini daşıyan sarışınlıq, fərqli göz rəngləri), həm də mental olaraq xüsusi bir "quruluş"a sahibdirlər. kiş məbədi kimi abidələrdə əks olunan qədim xristian mədəniyyəti ilə islamın gətirdiyi Şərq estetikası burada çox nadir bir sivilizasiya qatı yaradıb. bu sintez şəkili insanını həm modern, həm də kökünə bağlı saxlayır.

təbiəti isə sadəcə estetik gözəllik deyil; o sərin hava, o uca dağlar sanki insan beynini hər zaman "ayıq" və "yaradıcı" saxlayır. qısacası, şəki bu ölkənin həm beyni, həm də estetik ruhudur. bura sadəcə gəzməyə yox, düşünməyə və öyrənməyə gediləcək yerdir.