Fyodor Dostoyevskinin "Cinayət və cəza" romanı sadəcə bir hekayə yox həmçinin daxilin psixologiysına düşən,vicdanın nə edəcəklərini göstərməyə çalışan şahəsərdir. Bəs bu əsər nədən bəhs edir biraz onu açaq.
Deməli,baş qəhrəmanımız Raskolnikov hüquq fakültəsinin tələbəsidir lakin yetəri qədər maddi imkanı olmadığına görə bu fəaliyyəti davam etdirmir. Raskolnikov yaşayan ərazidə isə alqı satqı edən bir qadın və həmin qadını dolandıran bacısı yaşıyır. Qadın haqqında hər kəs pis düşünür və kasıbçılıqın hökm sürdüyü həmin dövrdə Raskolnikov çıxış yolunu həmin qadını öldürüb qadına pul əvəzinə verilən yadigarları(daş-qaş,üzük və s.) götürüb onlardan səmərəli şəkildə istifadə etməkdə tapır və elədə edir.
Lakin qətl günü işlər heç də yolunda getmir çünki Raskolnikov qadını öldürdüyü zaman içəri qadının bacısı daxil olur. Raskolnikov təşvişə düşür və bilmir nə etsin qadının bacısını da öldürür və istədiyi əşyaları alıb çıxır evdən.
Daha sonra Raskolnikov depresiyaya düşür,bir müddət yataq xəstəsi olur. Anası,bacısı onun yanına baş çəkmək üçün gəlsələr belə bu iztirab ona imkan vermir və hərkəsdən uzaqlaşmaga çalışır. Getdiyi hər küçə ona dar,rastlaşdığı hər insan ona cinayətini xatırladırdı. Eslinde Dostoyevskinin burda bizə çatdırmaq istədiyi məqam əsla Raskolnikovun həmin qadına görə düşdüyü depresiya deyil. Yazıçı bizə insanın öz vicdanının ən amansız hakim olduğunu çatdırmağa çalışır. Yəni Raskolnikovun qətldən sonra başlayan mənəvi iztirabı və təcridi. Və həmin an yazıçı yenə soruşur: "Əgər heçkimin bu işdən xəbəri yoxdursa,amma sən özünü bağışlaya bilmirsənsə,səncə azadsan?"
Məsələ bu yerdə qalmır və digər personajlar da məsələyə müdaxilə edir. Belə ki,Sonya Marmeladova ilə (Raskolnikovun dostunun qızı,ailəsini dolandırmaq üçün fahişəlik edən şəxs və eyni zamanda ruhən təmiz qalmış bir obraz) Raskolnikov bir birlərini görürlər və dəlicəsinə birbirlərinə aşiq olurlar. Lakin yenə həmişəki kimi Raskolnikov özünə sevinməyi rəva bilməyib hərşeyi açıb Sonyaya danışır ki Sonya ondan uzaq dursun və onu sevməsin. Bu zaman Sonya onu mənəvi dirçəlişə səsləyir,həyatın hələ də son tapmadığını və yaşamağa davam etməli olduğunu vurğulayır. Bundan sonra Raskolnikov qərara gəlirki polisə təslim olsun və elədə edir. Raskolnikovu Sibirə sürgünə göndərirlər.
Və əsərin sonuna gəlirik. Raskolnikov üçün əsl "cəza" onun daxilən verdiyi imtahan və əsl "xilas" onun Sonyasıdır.
Təşəkkürlər.
şərhlər: