1. həyatım boyunca fiziki cəhətdən özümdən fiziki cəhətdən zəifləri heç vaxt əzməmişəm. nə də yanımda kimsə əzməyə çalışanda zəifin müdafiəsinə qalxmışam. amma bu əzmək söhbəti heç vaxt şahmata aid olmayıb.

mən şahmatı uşaq yaşımdan öyrənmişəm. atam uzun müddət şahmat müəllimi kimi işləmişdi deyə bizim əlimizə uşaq yaşından oyuncaq yox şahmat taxtası və fiqurları dəymişdi. çoxda güclü oynamırdım, məndən fərqli olaraq balaca qardaşım isə respublika çempionu olmuşdu. mən isə sadəcə hansı fiqurun necə hərəkət etdiyini bilir, sadə strategiyalar qurur, pis səhvlər buraxırdım. evdə oynayanda hamıya uduzur, başqaları ilə də oynayanda ya pat olur ya heç-heçəyə razılaşır ya da dava salırdım. heç udmadığımıda demək olmazdı. ufc-dəki nate diaz kimi 5 döyüşdən 3-ün uduzub, 2-ni udurdum.

çalxantılı təhsil həyatımın, 8-ci sinifdə özəl liseyə girmişdim. bu liseydə dərslər bitəndən sonra şahmat otağında yığışıb şahmat oynamaq sərbəst idi. istəyən özünə para tapıb gələ bilərdi. mən o dönəmlər bəlkədə 4 il olardı ki şahmat taxtasına yaxın düşə bilmirdim. yenədə könülsüzcə otağa getdim. burada isə bir dəfə paputu olaraq sadəcə salam-sağolum olan paralel sinif yoldaşımın masada tək oturduğunu görərək ona oynamağı təklif etdim, oda nacizanə bir şəkildə qəbul etdi. adını indiyə qədər unuda bilmirəm : ilham. oturub oynamağa başladıq. vəziyyət necə gətirdisə oyunun 15-ci dəqiqəsində ilhamı mat etdim. bunu heç birimiz gözləmirdik. bir daha oynamağı təklif etdi. bu dəfə də ilham 20 dəqiqəyə mat oldu. bundan sonra mən ona üçüncü oyun təklif etdim və hettrik edərək bunuda qazandım. o an içimdə bir hiss qalxmağa başladı. özümü dünyaların kralı, bu oyunun allahı kimi hiss edirdim. xose kapablankanı belə mat edə bilərəm hisslərinə qapılmağa başladım. beynimdə hansısa türk dublajlı bir replika canlanırdı "problemin her şeyin üzerinde olman. aaaah çünkü tanrı böyledir. horus, apollo, yahova ve sen..". bu ifadə etməyə çətinlik çəkdiyim hisslərlə rəqibimə dördüncü bir oyun təklif etdim. o isə artıq gec olduğunu və evə getməli olduğunu bildirərək otağı tərk etdi. mən isə öz şeytani gülümsəməm ilə onun arxasınca baxdım. yazığın necə bir bataqlığa düşdüyündən xəbəri yox idi...
ertəsi gün dərslər bitərkən, qaçaraq şahmat otağına getdim. izdihamın arasında ilhamı tapa bilmədim. amma dünənki müvəffəqiyyətim məni cəsarətləndirmişdi. buna görə digər uşaqlara oynamağı təklif etdim. təəssüfki bu axmaqlığım mənə baha başa gəldi və oynadığım bütün oyunları uduzdum. bax o an başa düşdüm ki əgər mən bu şəhərin batmanıyamsa, jokerim ilhamdır və onu tapıb stol arxasına əyləşdirmək lazımdır. loru dildə buna "bir lox tapıb, indidə ondan əl çəkmək istəmir" deyirlər. növbəti günlərin birində axırki ilhamı otaqda tapdım amma mənim qurbanım özünə yeni rəqib tapmışdı. oturub onların oyununu gözləməli idimki məndə öz şücaətlərimi göstərim. rəqiblə oyun heç-heçə bitəndən sonra mənim loxum getmək istəyirdi. mənsə qolundan tutub "otur!" dedim. sanki telepatiya yolu ilə qurbanımı özümə tabe edirdim. düz 3-4 oyun oynadıq, hamısında təmiz mat etmişdim. ilham artıq zəifim olduğunu qəbullanmışdı və özümdən güclülərlə oynamalı olduğumu deyib getdi. o gündən sonra hər gün şahmat otağının qapısındakı şüşədən hannibal lektor kimi dəhlizə baxır, gəlib keçənlər arasında yaxud da otağa girənlər içində isə öz cudi fosterimi gözləyirdim. buna öz ovunu pusan timsah kimidə təqdim etmək olar. bir-iki dəfə ilhamı dəhlizdən keçəndə saxlayıb, oynaması üçün təkid etmişdim. bacarmışdım, masaya otuzdurub yenə üzərindəki qələbəmin sayını təzələmişdim. bundan sonrakı günlər yenədə öz yəhudisini gözləyən gestapo zabiti rejimində idim. amma ilhama rast gələ bilmirdim. sonradan uşaqlardan öyrəndim ki, artıq dərsdən sonra birinci mərtəbədə çox hərlənmir, hətta ora-bura baxa-baxa (çox güman məndən qaçırdı) binanın o biri əsas çıxışlarından çıxırdı. buna dözməyib tezdən onların sinifinə gedib ilhamı tapdım və niyə artıq şahmat otağına gəlmədiyini soruşdum. o isə artıq buna vaxtı olmadığını, dərslərinə çalışmalı olduğunu bildirdi. mənidə yaxşı oyunçu olduğumu və bu işin üstünə düşməli olduğumu dilə gətirdi. mən isə ona deyə bilmədim. deyə bilmədim ki məndə sənin kimi bu oyunda loxam, amma fərqimiz odur ki sən loxun loxusan. beləcə mənim, bir zəif üzərində qurulan güc hakimiyyət eram sona çatdı. bu isə mənim uzun müddət şahmatdan uzaq qalmağıma səbəb oldu.
bu söhbətin üstündən aylar illər ötdü. əsgərlikdə idim. xəbər gəldi ki bala prizivlərin gəlib, gəl tanış ol. durub yanlarına gəldim. içlərində sarışın, özünə qapanıq, heç kimlə danışmayıb kənarda duran birini gördüm. beləliyimə baxmayın mən çox saf adamam. ürəyim ağrıdı, fikirləşdim məndə təzə əsgər olmuşam indi bu yetimin nə çəkdiyini bilirəm. yaxınlaşıb söhbətə tutmağa başladım. mən danışdıqca bu yetimin gözünə işıq gəlirdi. əlqərəz uşaq rusyalı çıxdı. bilmirəm söhbət hardan fırlandı (dilimə ox batsın) soruşdum ki idmanda falan nəsə naliyyətlərin var? dedi ki şahmat üzrə respublika üzrə 4-cü dərəcədən şahmat qrosmeysteriyəm. məndə "puah" reakiyası verdim. içimdəki bir hiss bu uşağın hardasa yalandan basdığını dedi. dedim gəl oynayaq. təəccüblə soruşdu ki burda şahmat var? dedim taparıq. köhnə əsgər blatım var deyə 10 dəqiqəyə başqa bölükdən balaca maqnitli şahmat taxtası gətizdirdim. aramıza oturaq stol qoyub düzdüm. dəhşətli dərəcədə böyük eqo ilə oynamağa dəvət etdim. mənim eqomu sındırmaq və çox sadə bir strategiya ilə oyundakı heç bir fiquru itirmədən mat etmək bu anatoli karpovun sadəcə 30 saniyəsini aldı. mən isə o anda kolizeydə maximus-un qarşısında məğlub olan və bütün eqosu yerlə bir olan commodus idim. xəyalım bir anlıq ilhama getmişdi və köks ötürürdüm.
bu sarsıdıcı məğlubiyyətdən sonra düz 6 ildirki şahmat taxtasından uzağam. son dəfə də evdə balaca qardaşımla oynadım və yəqin edəcəyiniz kimi ona da uduzdum. amma sonra heç olmasa o biri zəka və stolüstü oyunlarında yaxşıyam (domino, nərd, duraka, poker) deyərək özümə təsəlli verirdim. fəqət ağlımın bir hissəsi hələdə şahmatda, ilhamda və o rus dümbələydə qalıb..