11. Georq Hegel tarixin və reallığın daim dəyişən bir proses olduğunu düşünürdü. Onun məşhur “Minervanın bayquşu yalnız qaranlıqda uçar” fikri o deməkdir ki, insanlar hadisələrin həqiqi mənasını yalnız onlar baş verdikdən sonra anlaya bilirlər. Müdriklik və anlayış keçmişə baxaraq yaranır.

Hegelə görə reallıq sabit deyil; hər şey davamlı inkişaf və dəyişmə içindədir. insan düşüncəsi də bu dəyişimin bir hissəsidir. O hesab edirdi ki, tarix təsadüfi hadisələr toplusu deyil, müəyyən istiqamətdə inkişaf edən bir prosesdir. Bu inkişafın mərkəzində “ruh” və ya ümumi insan düşüncəsi dayanır. Tarix boyu insanlar azadlıq haqqında daha çox anlayış qazanır və cəmiyyət tədricən daha azad formaya doğru gedir.

Hegel inkişafı “dialektika” ilə izah edirdi: əvvəl bir fikir yaranır, sonra ona qarşı çıxan əks fikir meydana gəlir və bu qarşıdurmadan yeni, daha inkişaf etmiş fikir doğur. Bu proses daim davam edir və insanlığı irəli aparır.

O, həmçinin “ağa və qul” münasibəti ilə göstərirdi ki, insanlar bir-birini tanımadan və qarşılıqlı hörmət qurulmadan həqiqi azadlıq mümkün deyil. Hegelə görə həqiqi azadlıq yalnız düzgün təşkil olunmuş cəmiyyətdə formalaşa bilər.

Hegelin fəlsəfəsi çox təsirli olsa da, mürəkkəb və mübahisəli idi. Bəzi filosoflar onu dahi hesab edir, digərləri isə fikirlərini həddindən artıq qəliz və anlaşılmaz sayırdılar. Buna baxmayaraq, onun tarix, dövlət və azadlıq haqqında düşüncələri sonrakı fəlsəfəyə, xüsusilə Marks kimi mütəfəkkirlərə böyük təsir göstərmişdir.