Kosmonavt olmaq istəyirsiniz, amma sağlamlığınız buna imkan vermir. Bu arzuya çatmaq üçün başqa bir insanın kimliyini mənimsəyib onun yerinə keçərdinizmi? Yoxsa ömrünüz boyu olmaq istədiyiniz insanların arasında yalnız bir xadimə kimi çalışmağa razı olardınız?
insan taleyini dəyişə bilərmi? Yoxsa həyatımız doğulduğumuz andan etibarən bizə verilən xüsusiyyətlərlə müəyyən olunur?
Film sadəcə kosmosdan ibarət deyil. Kosmos simvoldur. Əsas mövzu insanın ona yapışdırılan etiketlərdən ("qüsurlu", "uyğunsuz", "bacarmaz") qurtulub öz kimliyini qurmağa çalışmasıdır. önəçıxan əsas mövzuları:
-- Taleyin genetika ilə müəyyən olunub-olunmaması
-- insan iradəsi və əzmkarlıq
--Ayrı-seçkilik və sosial ədalətsizlik
-- Kimlik və özünü qəbul etmə
Qulağa həvəsləndirici və maraqlı gəlir. Sizin də diqqətinizi çəkdisə yavaş-yavaş başlayaq.
--------- Gattaca--------
Filmin hadisələri yaxın gələcəkdə baş verir. insanlar doğulmamışdan əvvəl genetik olaraq seçilir və onların gələcəyi böyük ölçüdə DNT-lərinə əsasən müəyyən edilir.
Beləcə, cəmiyyət iki təbəqəyə bölünür:
1. Genetik cəhətdən "mükəmməl" insanlar. (Eugene)
2. Təbii yolla doğulan və qüsurlu hesab edilən insanlar.
Baş qəhrəman Ethan Hawke tərəfindən canlandırılan Vincent Freeman genetik baxımdan "uyğunsuz" sayılır. Buna baxmayaraq, onun ən böyük arzusu kosmosa uçmaqdır. O, sistemin qoyduğu məhdudiyyətləri aşmaq üçün başqa bir insanın kimliyindən istifadə edir və arzusuna çatmağa çalışır. Bu onu arzusuna çatmağa kömək olacaq mı maraqlıdır.
----Spoiler--- içerir. Filmin bir-bir incəliyinə getsək buradan başlayardım. (Ümumi mövzunu baxmasanız belə artıqlamasıyla əhatə edir.)
Gattaca filmində yeni doğulmuş uşağın genetik analizlə hansı xəstəliklərə tutulma ehtimalının və təxminən nə qədər yaşayacağının hesablanması maraqlı görünür. Bununla yanaşı, bu qədər inkişaf etmiş texnologiyanın olduğu bir dünyada körpədən qan nümunəsinin ayaqdan vurulan iynə ilə götürülməsi köhnə üsulları xatırladır. Bu müasirlik və qədimlik arasındakı ziddiyyət diqqətimi çəkdi.
Filmdə valideynlər hamiləlik zamanı doğulacaq uşağın bir çox xüsusiyyətlərini seçə bilirlər. Təkcə sağlamlıq göstəriciləri deyil, xarici görünüş, fiziki xüsusiyyətlər və hətta bəzi arzuolunmaz genetik meyillər də nəzarət altına alınır. Bu isə insan həyatının nə dərəcədə planlaşdırıla və idarə oluna biləcəyi sualını ortaya qoyur.
Hekayənin ən təsirli tərəflərindən biri isə Jerom və Vinsent arasındakı münasibətdir. Jerom vaxtilə kosmonavt olmaq potensialına malik olsa da, əlillik səbəbindən bu arzusunu həyata keçirə bilmir. Buna baxmayaraq, o, Vinsentə öz kimliyindən istifadə etməyə imkan yaradır və ona qan, sidik, saç və dəri nümunələri təqdim edərək sistemin maneələrini aşmasına kömək edir.
Bunun müqabilində isə kirayə haqqını alır və bir növ vaxtilə arzuladığı həyatı Vinsentin uğuru vasitəsilə yaşamağa çalışır. Vinsentə edilən kömək hər zaman özünü doğrultmur. Sistemin hər analizinə qarşı hazırlıqlı olarkən ortalığa çıxan cinayət analizlərin daha dəqiq və təkrar aparılmasına səbəb olur. Cinayət yerində (cinayəti o etməyib) vinsentin düşən kirpiyi bütün diqqəti onun üstünə yığır. Vinsentin təsadüfi fərqli aoarılan bu analizlərə hazır olması , bir şəkil üstəsindən gəlməsi izləyicini maraqdan ekrana kilitləyir.
Orada işləyən nəzarətçi qadına qarşı yaranmış sevgi onun istəmədən də olsa sirlərini etiraf etməsinə səbəb olur. (Bu arada bu iki şahsın arasındakı cazibəni öpüşə tökdükləri üçün filmin ssenaristinə təşəkkürlər)
Ən maraqlı- özək hissə
Vincentin ailəsi filmdə var idi. Valideynləri təbii yolla uşaq sahibi olduqları üçün Vincent genetik baxımdan "qüsurlu" hesab edilirdi. Sonradan isə onlar ikinci uşaqları olan Antonu genetik seçmə yolu ilə dünyaya gətirirlər.
Bu səbəbdən Vincent uşaqlıqdan özünü ailəsində bir qədər kənarda hiss edir. Xüsusilə qardaşı Antonun genetik cəhətdən üstün hesab edilməsi Vincentin üzərində psixoloji təsir yaradır. Atası da bir müddət Antonun daha uğurlu olacağına inanırdı. Buna baxmayaraq, Vincent arzularından vaz keçmir və kosmosa getmək məqsədi ilə evdən ayrılır.
Filmin əsas ideyalarından biri də budur ki, Vincent ailəsinin, cəmiyyətin və genetikanın onun üçün qoyduğu sərhədləri qəbul etmir və öz iradəsi ilə onları aşmağa çalışır. Bu baxımdan film "taleyimizi genlərimiz müəyyən edir, yoxsa seçimlərimiz?" sualını ortaya qoyur.
(Kalin: Vincentin qardaşı Anton həqiqətən də dövlət sistemində işləyirdi və sonradan məlum olur ki, o, Vincentin işlədiyi sahə ilə əlaqəli araşdırmalarda iştirak edir. Lakin Anton əvvəlcə Vincentin saxta kimliklə yaşadığını bilmir. O, qarşısındakı şəxsin Jerome Morrow olduğunu düşünür.
Anton həqiqəti öyrənəndə isə artıq hadisələr filmin sonuna yaxınlaşır. Həm də Anton başa düşür ki, Vincent bütün bunları genetik üstünlüyün hesabına yox, öz əzmi ilə bacarıb. Onların son üzgüçülük yarışında da Vincent qardaşına göstərir ki, onu irəli aparan şey genləri deyil, iradəsidir.
Atasına gəlincə, Vincent evdən ayrıldıqdan sonra uzun müddət ailəsi ilə birlikdə yaşamır. Atası onun Gattaca-da işlədiyini və ya hansı üsullarla buna nail olduğunu bilmir. Buna görə də onun işinə birbaşa mane olmaq imkanı olmur.
Yəni əsas səbəb budur ki, həm atası, həm də qardaşı uzun müddət Vincentin əsl kimliyindən xəbərsiz qalırlar. Həqiqəti öyrənəndə isə artıq Vincent öz məqsədinə çatmağa çox yaxın olur.
Vincentin qardaşı ilə yarışa girib qalib olanda dediyi sözdür:
"Mən geri qayıtmaq üçün heç nə saxlamamışdım."
Bu cümlə onun niyə uğur qazandığını izah edir: o, bütün gücünü məqsədinə yönəltmişdi və ehtiyat planı saxlatmamışdı.
"Gattaca" çoxları tərəfindən motivasiyaedici film hesab olunur. Filmin verdiyi əsas mesajlardan biri budur: insanın gələcəyini yalnız onun bioloji xüsusiyyətləri deyil, iradəsi və zəhməti də formalaşdırır.
Və ya filmin çatdırmaq istədiyi kimi
"insan ruhu üçün bir gen yoxdur"
Bu şəkli çox sevirəm, çünki əzminin bəhrəsini görür və sanki qaranlıqdan aydınlığa çıxır.
Sonluq hissə musiqiləriylə vurucu idi:
"Bu dünya üçün yaradılmamış biri olaraq, buradan ayrıldığımı deməkdə çətinlik çəkdiyimi etiraf edirəm. Bədənimizdəki hər atomun, bir zamanlar , ulduzların parçası olduğu deyilir. Bəlkə də ayrılmıram."
ikinci vurucu hissə:
Jerom vaxtilə genetik cəhətdən demək olar ki, mükəmməl insan hesab olunurdu. Hamı ondan böyük uğurlar gözləyirdi. Lakin o, yarışda ikinci olduqdan sonra ağır psixoloji sarsıntı keçirdi və sonradan intihar məqsədilə etdiyi hərəkət nəticəsində əlil qaldı. Bu hadisədən sonra həyatının mənasını itirmiş kimi hiss edirdi.
Vincent kosmosa yola düşəcəyi gün Jerom özünün topladığı son genetik nümunələri Vincentə verir və sonra evə qayıdır. Filmin son səhnələrində Jeromun xüsusi sobaya daxil olduğu göstərilir. Bu, onun öz həyatına son verdiyini göstərən simvolik və eyni zamanda açıq bir səhnədir.
Filmin təsirli tərəflərindən biri də budur ki, Vincent həyatının ən böyük arzusuna çatarkən, Jerom öz hekayəsini bitirir. Bir mənada Jerom Vincentə özünün həyata keçirə bilmədiyi arzunu yaşamaq imkanı vermiş olur.
Əgər diqqət etmisinizsə, Jeromun əlində gümüş medal var idi. Bu da onun bütün həyatı boyu "ikinci olmaq" hissindən qurtula bilmədiyini göstərən mühüm simvollardan biridir.
Jeromun problemi təkcə əlil olması deyildi. O, bütün kimliyini "mükəmməl genlərə sahib olmaq" üzərində qurmuşdu. Həyatında bir dəfə gözlənilən zirvəyə çata bilməyəndə öz dəyərini itirmiş kimi hiss etdi. Film göstərir ki, həm "qüsurlu" sayılan Vincent, həm də "mükəmməl" sayılan Jerom sistemin fərqli şəkildə qurbanlarıdır.
Maraqlı nüanslar:
Gattaca adı filmin girişində təsadüfi seçilən hərflərdən yaranmış kimi görünsə də bunun quanin (G), adenin (a), timin(t), sitozin (c) adlı nukleotidlərə əsasən ortaya çıxdığını düşünmək olar. Bu kimi hərg nukleotidləri ard-arda dnt ni əmələ gətirir.
valid yəni kosmos üçün keçərli insanların adları qarşısında sonsuz yazılır. Bu onların potensialına bağlıdır. in-valid-keçərsiz olanların isə üstündə xaç işarəsi olur. Bu da ölümü təmsil edir. Ya da tanrı tərəfindən yaradıldığı.. çünki film girişində incildən bu vurğulanıb.
Səmimi etiraflar: Filmdə qətiyyən sıxılmadım. 2 yaraşıqlı və onun birinin enli kürəyini görmək filmə verəcəyim balı artırdı. Yaxşı, yaxşı, bunların hamısı zarafatdı. Ama ne geniş omuzlardı bee.. film dadlıdır, yeyin. Məsləhət görürəm, xüsusilə motivasiyasını itirənlərə!!
şərhlər: