19. 1- milli konservatoriyanın elmi-tədqiqat laboratoriyasının rəhbəri abbasqulu nəcəfzadənin fikrincə isə, “sarı gəlin”in söz və musiqisi xvi əsrin məşhur dövlət xadimi, sərkərdə və şairi şah ismayıl xətaiyə məxsusdur. o deyir ki, şah ismayıl sarayda rəqqasə qızların oyununa baxarkən orada sarı rəngli libasda bir qız onun diqqətini özünə çəkib. o andaca xətai belə bir əsər yazıb. eyni zamanda, şah ismayıl azərbaycanlı xanımın saçının ucunu hörmədiyini yazmaqla rəqqasə qızı nəzərdə tutduğuna eyham vurub. musiqiçi ibrahim qasımovun fərziyyəsində də bu məqam öz əksini tapır. ud ifaçısı onu da əlavə etdi ki, bu fakt əzizə cəfərzadənin tarixi əsərində yığcam şəkildə öz əksini tapıb.

2- vii əsrin əvvəllərində “sarı” sözü rəmzi mənada “böyük”, “dağ” anlamında qəbul edilib. qədim türk anlayışında isə “sarı” “kübar”, “incə” deməkdir. bizdə bu ifadə iki anlayışda - “rəng” və “ürəyimin sarı siminə toxunma” kimi istifadə edilir. islamdan əvvəl oğuz tayfalarının ortaq bir mədəniyyəti olub. tarixi mənbələrdə göstərilir ki, oğuzlar daha çox bu intonasiyada musiqi mədəniyyətini inkişaf etdiriblər və mahnı zamanla formalaşaraq günümüzə gəlib çıxıb. o vaxt qıza elçiliyə gedəndə 35 yaşlı qız anasının yox, nənənin yanına gələrdilər. görünür, ilk dəfədən sevgi oxu daşa dəyən cavanlardan biri “səni mənə verməzlər, ay nənən ölsün, sarı gəlin” deyə belə bir musiqi yaradıb”.