31. iran, ucuz kompleksləri olan ölkələrdəndir. niyə ucuz deyirəm? çünkü kompleks anlayışları fərqlənir və lazımlı olan komplekslər bəzən kompleks yox, insanın keyfiyyətləri sayılmalıdır. iran islamafob insanların rahatlıqla söyəcəyi ölkələr sinifinə daxildir. amma normal olaraq indiki zamanda islamafob olmağı bacarmaq, uğurdur. bu ölkəyə fərqli statuslar verən insanlar, təşkilatlar, quruluşlar, intellektual birliklər niyə bunun arxasında dayan stimula bu dərəcədə yeniyetmə kimi yanaşırlar? tənqid etdikləri başlıca səbəb islamdır və islam nevrotik tanrısından tutmuş, sərt maddələrinə qədər onsuzda 1400 ildir ağır tənqidə açıqlığını qoruyur. iran və islam mövzusunda tək tərəfli fikirləşmək heç nəyin həllini gətirməyəcək.* əslinə qalsa həll edilib edilməməsi vecimə deyil sadəcə haqqında bu qədər uzunlamasına və bu dərəcədə şiddətlə hücum etdikləri mövzu, mövzular yəqin ki həll edilmək dərdiylə ciddiləşdirilir. hər dini, hər popsta olmuş tipi, birlikləri təmsil edən biriləri və ölkələr mövcuddur. bu min il əvvəl də belə idi, bugün də və üç yüz il sonra da belə olacaq. bəzi mövzular dəyişmir və onları həqiqətən həll etmək istəyirsinizsə, o ölkənin ya da insanın psixolojiq vəziyyətlərinə diqqət kəsilməyiniz lazımdır. yox əgər iran islamafob təhqirdən ibarət dövlətdirsə, bu qədər vaxt itkisinə lüzum yoxdur.
verdiyim misalı bir də siyasi olaraq açıqlayacam. nə qədər amerikanı sevməsəm də, amerikasız bir dünyanın daha maraqlı olduğunu iddia etsəm də, dini oblats olaraq tənqid olan iran, siyasi tənqidlə üzləşən amerikayla, mahiyyətcə bərabərdir.

sadəcə iran və hindistan kimi topluluqlarda sevmədiyim tək cəhət, sənətlə bağlıdır. bu toplumlar əzilmiş, basdırılmış və kiçiliblər. bu bastırılmağın, içinə atmağın nə olduğunu qavrayan bəzi insanlar, ədəbiyyat, film kimi sənət axılarından basdırılmışlıq tüccarlığıyla məşğul olaraq uğur qazanırlar. başı bağlı bir qadının almanyay getməsi və orada fahişələrlə dərdləşə dərdləşə həyatı görməsi mövzusunda, minlərlə film çəkmək olar və iran bunu ədəbiyyat və filmdə bacarabilir. eynən hindistanın kasıbçılığını ekranlaşdırdığı kimi. mən də buna qarşıyam.