qadınların stem sahələrdə kişilərdən daha az təmsil olunması



əjdaha lazımdı   izlə   lələ   mən   googllalink

    1. əvvəla stem=science, technology, engineering and mathematics başlığın tam versiyası: qadınların elm, texnologiya, mühəndislik və riyaziyyat sahələrində kişilərdən daha az təmsil olunması. sözlükdə dahi qadınlar başlığını görəndən sonra yazmaq qərarına gəldim. feministlər iddia edirlər ki, qadınların kişilərdən daha az bu sahələrdə təmsil olunma səbəbi cinsi diskriminasiyadır. və hətta bununla bağlı bir çox ölkədə universitetlərin qəbul proqramlarına yenidən baxılır. dövlətlər qadınları bu sahələrə yönləndirmək üçün durmadan müxtəlif proqramlar yaradırlar. ancaq statistikalar bizə əksini deyir. yəni diskrimasiya mövzusunun artıq mübahisəli olduğunu fikirləşirəm. biraz araşdırma apardım və 1970 ci ildən bu yana qadınların ümumiyyətlə akademiyada təmsil olunması ilə bağlı müxtəlif statistikaları qeydə alan məqalələr tapdım. həyat elmlərində bütün master dərəcələrinin yarısı, phd dərəcələrinin isə %52 i qadınlara verilir. sosial elmlərdə phd dərəcəsinə sahib olanların %52 i, həkim psixoloqların %71 i, həkim veterinarların isə %77 i qadınlardır. 1970 ci ildən əvvəllər bu statistikalar daha aşağı idi. məsələn, həyat elmlərində phd dərəcələrin sadəcə %13 i qadınlara verilirdi. 40 ildən çox bir zaman ərzində qadınların həyat, sosial və tibb elmlərində təmsil olunmasının bu qədər sürətli artması ancaq nümunə olaraq bugün saf riyaziyyat sahəsində işləyən qadın faizinin %8, %8.5, qadın professor faizinin isə %10 dən aşağı olması diskriminasiya iddiasını zəiflədir. yəni 1970 ci illərdən sonra bütün inkişaf etmiş ölkələrdə qadınlara qarşı akademik diskriminasiya get-gedə zəifləyib (və nəticə olaraq qadınlar sosial, həyat və tibb elmlərində daha çox təmsil olunmağa başlayıb və hətta say etibarilə kişiləri üstələyiblər) ancaq elm, texnologiya, mühəndislik və riyaziyyat sahələrində eyni sürətli artımı müşahidə edə bilməmişik. qısa olaraq diskriminasiya iddiasını rədd edirik.

    heç artım olmayıb? olub. 2001 ci il statistikalarına görə riyaziyyat bakalavr dərəcələrinin %48 i, phd dərəcələrinin isə %29 i qadınlara gedib. ancaq bu göstəricilər kişilərə nisbətən çox azdır. 1993-2003 cü illərdə ortalama olaraq doktorluq dərəcələri alanların %13.1 i, dosentlərin isə %21.5 i qadınlar idi. 1976 cı ildə fizika fakultəsində işləyən qadın faizi sadəcə %7.5, mühəndislərin faizi isə %1 dən aşağı olmasına baxmayaraq, 2006 cı ildə eyni faizlər %16 ya qədər artıb. qadınların kişilərə nisbətən bu sahələrdə daha az təmsil olunmasının səbəbi bundan əvvəl rədd etdiyimiz diskriminasiya, bioloji və sosio-mədəni kimi üç faktor ilə əlaqələndirilir. bioloji faktoru şəxsən mənə uzaq gəlir. çünki əgər genderlər arası fərqin səbəbi bioloji olsa idi 1976 və 2006 cı illər arasında artım müşahidə etməzdik. hər halda bioloji-genetik bir şeylər ola bilməz çünki bunlar bir neçə on illiyin içində dəyişmir. deməli məsələ sosio-mədəni səbəblərlə bağlıdır. əvvəlcə qadınlara qarşı elm sahələrində tarix boyunca olmuş diskriminasiyalara baxaq. “substantial research shows that resumes and journal articles were rated lower by male and female reviewers when they were told the author was a woman; similarly, a study of postdoctoral fellowships awarded showed that female awardees needed substantially more publications to achieve the same competency rating as male awardees” qısaca 1933 cü illərdə aparılan bir çox araşdırmalar bunu göstərir ki, qadınların müxtəlif peer review jurnallara göndərdikləri məqalələr jurnal editorları tərəfindən ciddiyə alınmır, jurnallar qadınların müəllifi olduğu məqalələri müxtəlif bəhanələrlə rədd edir, doktorantura sonrası iş üçün müraciət edən qadın elm adamları isə bu dəfə də az məqalə yayınlama səbəbi ilə təqaüd ala bilmir, təhsillərini yarımçıq qoymalı olurlar. məsələn, otuzuncu illərdə doktorant kişilər universitetlərdə işə girmək üçün üç məqalə yayınlamalı olduqları halda, qadınlar üçün bu tələb iyirmi məqalə idi. və təbii ki, yazdığı bircə belə məqalə ciddiyə alınmayan qadın üçün iyirmi məqalə yayınlamaq qeyri-mümkündür. bu təkcə saf elmlər üçün yox eyni zamanda digər tətbiqi elmlər üçün də belə idi. qadınlara daha kiçik, əlverişsiz labaratoriya otaqları, daha az araşdırma qaynaqları, daha az maaş imkanları tanınırdı. bu diskriminasiyanın ən böyük qurbanlarından biri sophie germain olub. sophie germain məqalələrini müxtəlif kişi adları ilə yazıb və daha sonra legendre tərəfindən kəşf olunub. legendre sophie ilə görüşənə qədər onun qadın olduğunu bilməyib * sophie germain olmasaydı ədədlər nəzəriyyəsinin vəziyyəti nə olardı düşünmək belə istəmirəm.

    ancaq qadınlara qarşı akademik diskriminasiya uzaq keçmişdə qalıb. (ən azından inkişaf etmiş ölkələrdə) indi məqalə müəllifləri jurnal editorları tərəfindən bilinmir, heç bir siyasi düşüncə, inanc, gender fərqliliyi məqalənin dəyərləndirilməsində əhəmiyyət təşkil etmir, universitet qəbul komissiyaları qadınlara və azlıqlara, fərqliliklərə (lgbt, fərqli dinlər, irqlər və s.) qarşı diskriminasiya olmasın deyə yenidən tərtib olunub, hal-hazırda elm adamlarının çoxu liberal, sol düşüncələrə daha yaxın insanlardır və aralarından çox az qadın düşməni, irqçi, mühafizəkar insan görmüşəm. jurnalların diskriminasiya etmədiyi ilə bağlı kifayət qədər çox qaynaq var. journal of biocreography də whittaker tərəfindən yayınlanan məqalədə bu statistikalara baxmaq olar. məqaləyə görə jurnallara həm qadın həm də kişilər tərəfindən göndərilən 1140 əlyazması (məqalə rəsmi jurnalda yayınlanmadığı halda buna əlyazması deyirik) incələnib və əlyazmalarının qəbul-rədd sayları çıxarılıb. kişi və qadınlar arasında heç bir fərq görülməyib. məqalədən alıntı edirəm: we attempted to assign gender to each paper on the basis of the first name of the corresponding author [as this was the name associated with the paper in the database]. ınitially, like ref. [1], we were unable to assign gender in 30% of cases [which of itself raises some doubts on the likelihood of gender bias in reviewing]. we then assigned gender to all but 67 of these ‘unknowns’ using web-based resources, producing a final data set of 1140 manuscripts [94% of the initial data set]. analysis of this data set showed there to be no difference in the acceptance/rejection ratio for papers submitted by male and female corresponding authors [x2 = 1.0637, p = 0.3024] . təkamül nəzəriyyəsi ilə bağlı müxtəlif jurnallar qarşılaşdırılıb və bu jurnallara kişilər və qadınlar tərəfindən göndərilən 2860 əlyazmanın qəbul-rədd faizləri arasında gender fərqliliyinə görə heç bir diskriminasiya tapılmayıb. başqa istinad məqalələrini yazının sonunda verəcəm. digər bir diskriminasiya iddiası da qadınlara daha az təqaüd verilməsidir. bunu başqa bir başlıqda yazacam. (bax: universitet müraciətlərində qadınlara qarşı diskriminasiya iddiaları) qadınların hal-hazırda elm sahələrində kişilərdən daha az təmsil olunma səbəbləri diskriminasiya və bioloji yox ailə, uşaq yetişdirmə, yaşam tərzi və qadınların özlərinin könüllü və yaxud məcbur həyat şərtləri səbəbilə fərqli karyera seçmələridir . hələ bunun yeniyetmə yaşlarında olan problemlərini demirəm. http://ucfamilyedge.berkeley.edu/ - bir çox universitetin öz daxili araşdırmalarına əsasən üstdəki nəticəyə gəlmək daha məntiqlidir. fakultələr yeniyetmə yaşlarında seçilir və eynən kişilər qədər uğurlu qadınlar da dəqiq, texniki sahələr yerinə daha çox sosial, tibb elmlərini seçirlər. riyaziyyat bakalavr təhsili alan və kişilər qədər və onlardan yüksək nəticələr göstərən qadınlar belə təhsillərini davam etdirmirlər. riyaziyyat fakultələrinin dərs saatları, fakultə və araşdırmanın gətirdiyi stress, apardığı zaman qadınlar üçün mövcud ailə vəziyyəti ilə uyuşmur. ən sadə olaraq bir qadının uşaq doğması əgər akademik karyera fikirləşirsə həm araşdırmasına həm də universitetdəki işinə ciddi təsir göstərir. ailənin qadınlardan gözlədiyi həyat akademik karyera ilə uyuşmur və araşdırmalara görə gündəlik iş saatları, erkən doğum edən qadına olan psixoloji təzyiqlər və çətin akademik karyera düşünməmək arasında ciddi əlaqələr var. nümunə: hazırda bir sıra universitetlər qadınlar üçün xüsusi iş saatlarının düşünülməsi, uşaq sahibi qadınlar üçün akademik məsuliyyətləri azaltmaq və s. üzərində çalışırlar. buna qadınlar üçün finansial təqaüdlərin artırılması da daxildir. bayaq link verdiyim uc berkeley family edge nümunə ola bilər bu dediyimə.

    ümid edirəm qadınlar bundan daha çox elm ilə məşğul olacaq.

    istinadlar: ceci sj, williams wm (2010) the mathematics of sex: how biology and society conspire to limit talented women and girls (oxford univ press, new york). ceci sj, williams wm, barnett sm (2009) women's underrepresentation in science: sociocultural and biological considerations. psychol bull 135:218–261. hill c, corbett c, st. rose a (2010) why so few? women in science, technology, engineering, and mathematics (amer assoc univ women, washington, dc) və ya http://www.aauw.org/research/why-so-few/ understanding current causes of women's underrepresentation in science (əsas) whittaker rj (2008) journal review and gender equality: a critical comment on budden et al. trends ecol evol 23:478–479, author reply 480. tregenza t (2002) gender bias in the refereeing process? trends ecol evol 17:349–350."}



    *


sən də yaz!