aktivizm vs maarifçilik



əjdaha lazımdı   izlə   lələ   mən   googllalink

    1. təzəlikcə xəyyam namazovun kultura.az-a yazdığı bir məqaləsində link üzərində durduğu həddən artıq kritik bir ayrım. müəllif azərbaycan cəmiyyətində bir-birinə bağlı olmalı bu iki cərəyanın 21-ci əsrin ilk çeyrəyində bir-birindən necə ayrıldığını, bir-birinə az qala necə düşmən kəsildiyindən və bu ayrılmanın ümumi ictimai prosesə necə mənfi təsir etdiyindən bəhs edir. bu məsələ son illərdə baş verən prosesləri anlamaq üçün vacib olduğunu düşünürəm.

    inqilabdan əvvəl dəyişiklik, yoxsa dəyişiklikdən sonra inqilab? bu sual bütün zamanlarda aktual olsa da, cavabı olmayan suallara aiddir: hər konkret situasiya öz şərtlərini təyin edir; yəni bir yerdə bir ssenari, digərində o biri ssenari işləyə bilər, bunu əvvəldən bilmək çətindir və ümumiyyətlə prosesi bu şəkildə təsvir etmək yalnız sonradan mümkün olur. təxminin çətinliyi ictimai fiqurlar üçün bir sual qoyur: maarifçiliyi daha ön plana çıxarmalıyıq yoxsa aktivistliyi? mənə görə, bu suala bu və ya digər şəkildə cavab verən qurumlar adətən ictimai prosesdə uduzanlar olur. çünki, bu iki məsələ bir-birindən ayrıldığı təqdirdə effektivliyini və kəsərini itirir. məlumatsız fərdlərin etdiyi aktivizm və cəmiyyətindən xəbərsiz aparılmış maarifçilik effektiv ola bilməz, çünki ictimai proses çoxsaylı qərarvermə mərhələlərindən ibarətdir və bunun üçün bilgini maksimallaşdırmaq lazımdır. maarifçilik, mədəniyyət isə sadəcə cəmiyyətə açıldıqda dəstək görür və davamlı olur.

    mənim müşahidələrimə görə 2013-cü ilə qədər, yəni, ictimai layihələrin maddi olaraq dəstək ala bildiyi vaxtlarda azərbaycanda vətəndaş cəmiyyəti adlandırdığımız zad öz maarifçi yanını tamamilə itirdiyinə görə yuxarıda sözügedən ayrım dərinləşmiş və nəticədə kəsərlərini itirmişdirlər. aktivizm bu müddət ərzində daha çox ön plana çıxmış, ölkədə qalıcı mədəni resurslar yaradılmamışdır: qurumlar 10-15 nəfərin faydalana biləcəyi şeylər etmiş (treyninq, zırt, pırt), növbəti gün isə geriyə heç nə qalmamışdır. edilən şeylərin özləri də kifayət qədər dar çərçivədə edilmişdir. bir sözlə, adamlar demoktratiyadan bol-bol danışıb, biologiyadan bir kəlimə də kəsməyiblər.

    not: bu tendensiyaya yeganə istisna azad fikir universiteti (afu) olmuşdur ki, orada belə mövzular kifayət qədər dar sahəni əhatə edirdi. amma yenə də adamlara eşq olsun.

    bu gün azərbaycanda aktivizm öldürülsə də, maarifçilik yenidən yavaş-yavaş baş qaldırmaqdadır. 2000-lərdə olmayan elmi-kütləvi nəşrlər, tərcümələr, mədəni işlər artıq çox kiçik miqyasda olsa da müstəqil (dövlətdən və ya xarici resurslardan böyük ölçüdə asılı olmayaraq) aparılır. gedişat əslində insana gələcəyə daha optimist baxmağa imkan verir, amma və lakin, aktivist icmanın düşdüyü tələyə bu gün maarifçi icmanın da düşmə ehtimalı var və onların bu sərhəddi necə aşacaqlarından asılı olaraq ictimai proses bu və ya digər istiqamətdə hərəkət edəcək: əgər maarifçi axım da öz növbəsində aktivist axından ayrı, sərbəst şəkildə getməyi qərara alsa, bu onların uzun vadədə sonu demək olacaq, çünki zamanla onların da benzini qurtaracaq və dayanacaqlar. yox əgər bu günün maarifçi saya biləcəyimiz hərəkatları cəmiyyətlə iç-içə fəaliyyət göstərsə, ictimai problemləri düzgün təsbit edib, onların həllinə məhsuldar şəkildə, qalıcı resurslar istehsal etməklə, insanlara açılaraq töhfə versələr bu ölkədə də bir gün ciddi dəyişikliklər olacaq.


sən də yaz!