qaqılinin sosioloji analizi

|

əjdaha lazımdı   googllalink

    1. bəli başlığdan da görüldüyü kimi qaqılinin 4-cü bölümünü sosioloji baxımdan analiz edəcəm. bunu seçməyimin səbəbi günümüz azərbaycan cəmiyyətində bəzi gənclərin mədəniyyət(kültür deyə keçir türkçədə. əslində mədəniyyət söz anlayışıyla türkçədə fərqli biçimdə bir açığlamaya sahibdi) kimi qəbul elədiyi bəzi davranışların əslində əxlaqi baxımdan düzgün olmadığını göstərməkdir. Mədəniyyət sözünə az da olsa açığlama gətirməy istəyirəm tam anlaşılsın deyə. Mədəniyyət coğrafi baxıma görə dəyişən və anadan olduğun gündən ölənə qədər mənimsədiyin bəzi davranışların bütünüdür. Mədəniyyət mənim fikrimcə daha çox rasyonallığa üz çevirmiş və emosionallığa daha yaxın bir şeydir. Mədəniyyət alt və üst olaraq ikiyə ayrılır.Üst mədəniyyət bir ümumən olaraq götürülən mədəniyyətdir. Örnək olaraq, azərbaycan,norveç,alman mədəniyyəti. Alt mədəniyyət isə Üst mədəniyyətin içində formalaşan və bir grup ya da bir icmanın ortağlaşıb qəbul elədikləri adət,ənənə,əxlaqi davranışların bütünüdür. Əslində bu insanların (qaqıli kimi) bunu alt mədəniyyət deyə qəbul eləməsi məncə səhvdir. Amma bizim bəzi gənclərin dilində bu alt mədəniyyət deyə keçdiyi üçün mən də onlara görə buna bu ad verdim. çox uzatmadan analizə keçək. uzun olacağ deyə xəbərdarlığ edim əvvəlcədən..
    ilk öncə 3 qadın səhnələrini analiz edəcəm. Ortadaki qadın telefonda qonşuyla danışdığında hal-əhval soruşulan kimi qadının hələ ərə getməmişəm deyə bir cümlə qurması və sonra da yanındakı dostunun sən də ancaq onun bunun hesabına yaşayırsan cümləsinə zaman bunu tələb eləyir deməsi (parkda da buna oxşar səhnə olduğu üçün sonda analiz edəcəm). Bunun əri 500 manat qazanmalıdır ki tuluğunu doldursun. iynə ilə gələcəyi görməsi. Bəlkə bizi alan oldu. Qohum evliliyi. Qonşu münasibətləri. Qonşuların birbiriylə olan həddindən artıq yaxınlığı onun şəxsi həyatına rəy bildirməsinə gətirib çıxardır. Hətta rəydən əlavə qınamağı da özünə borc bilir. Bunun səbəbi mənasız yaxınlığdır. Bu məsələnin kökünnən həll olunması üçün isə qarşılığlı yardımın 0-a endirilməsidir. Sən bir insanın problemini dinləməklə ona öz problemini danışmağ məcburiyyəti hiss edirsən . Nəticə olaraq öz həyatına yön verən addımları özün üçün atırsan qonşuların və ya cəmiyyət üçün deyil.
    Liberal feminizmə görə evlilik sosial bərabərsizlikdir. Kişi evləndikdən sonra özünü qısıtlanmış ( özünüz tapın nə baxımdan) və yük daşıyan (bunun əri 500 manat qazanmalıdır ki tuluğunu doldursun, bəlkə bizi alan oldu) olaraq görür. Normların olduğu iqtidar, həyat yoldaşları tərəfindən emosional, ailəvi olaraq xidmət haqqı olduğunu düşünürlər. Qadın evləndikdən sonra isə özünü mədəni olaraq tamamlanmış ( bəlkə bizi alan oldu səhnəsi yenə) görür. Gücsüz ( iqtisadi cəhətdən də. 500 manat səhnəsi) və bağımlıdır. Ailəvi, emosional xidmət verməklə yükümlüdür və yavaş-yavaş evlənmədən əvvəlki bağını itirir. Bundan əlavə kişi qadın bərabərsizliyi elə ibtidai icma quruluşundan sonra gələn quldarlığ dövründən sonra ortaya çıxmışdır. Kişinin rolu böyüməyə başlayır. ibtidai icma quruluşunda kişi ovçu qadın isə toplayıcı rolunda olub ( sadəcə qadın və kişi bərabərsizliyi deyil quldarlıq dövründə sinifsiz cəmiyyət də yaranıb. Russo demiş, bir ağıllı çıxıb artıq qalan torpaq mənimdir dedikdən sonra özəl mülkiyyət yaradıldı).
    Qohum evliliyi. Ailə sosiologiyasında həyat yoldaşı seçiminə görə iki cür evlilik var. Endogami və Egzogami. Fərdin öz grupundan və öz qohumlarından biriylə evlənməsi ( buna din,irq kimi şeylər də girir) endogami evlilikdir. Egzogami isə qrup xarici evlilikdir. Burada Endogami evliliyin içinə təbii ki adət ənənə də girmiş olur. Güvənclə bağlıdır desək yalan olmaz. Son olaraq, qadınların iynə ilə gələcəyi görməsi. Batil inancdan başqa bir şey deyil. Batil inancların bəziləri təhsil səviyyəsinin aşağı olmasından qaynağlanır ki orada təhsilə də bir cümlə ilə dəyinilir. Sosial eksperiment səhnəsi " Artıq sizlərdən bezmişik"dən başqa bir şey deyil məncə.
    Park səhnəsinə gələk." iş tapırsan varlanırsan onnan sonra özü qayıdacaq" deyə bir məsləhət verilir. Azərbaycanda bəzi qadınların qarşı cinsin xarici görkəmini də təhsilini də çıxsaq iqtisadi vəziyyətinə önəm verməsi iş bölümlərindəki cinsiyyətçi tutumdan və biraz da mədəniyyətdən qaynağlanır. Bəzi iş bölümlərində qadınlara qarşı sərt tutumun olması onların iş tapmasında çətinliklərə gətirib çıxardır və beləliklə çarəsi olmayan bəzi qadınlar evlərində oturub gələcək həyat yoldaşlarını gözləyirlər. Bu da daha çox Feminist teoriyanın cinsiyyət bərabərsizliyini müdafiə edən liberal və sosyalist feminizmlə mədəniyyət baxımından da cinsiyyət fərqini müdafiə edən mədəni və varoluşçuluq feminizmini əlaqələndirir.
    "Necə işə düzəlim kağızım yoxdu" , "Kimdi indi kağıza baxan ?" . Nepotizm, ilk çağ yunan filosofu olan Platonun terminidir. Mənası subyektiv və ədalətli olmayan şəkildə ayrımcılıq ( qohumu işə düzəltmək). Bir də fürsət bərabərsizliyindən qaynağlanan nəticələrdə fərdin təhsil səviyyəsinə baxılmır. Güman edirəm aydın oldu kimdi indi kağıza baxan ? sualı. Uşağın dilinin qatlanması. Cəmiyyətdə pis örnək olunan davranışlar az yaşlı və yetişkin dövrünə çatmamış uşağların buna özənməsinə gətirib çıxardır. Yetişkin dövrünə çatmamış uşaqlar bir yaşa qədər ailəsindən aldığı tərbiyəylə əxlaqını formalaşdırır ancaq ikinci olaraq da sosial çevrəsindən və məktəbində içində olduğu grupdan da çox sayıda davranışı mənimsəyir. Buna diqqət eləmək lazımdı çünki bir yaşdan sonra nə qədər çaba göstərilsə də bu mənimsənilən davranışlar çox çətinliklə dəyişilir.
    Seyid məsələsi. Durkheim`a görə bir cəmiyyəti idarə eləmək üçün din çox əlverişli vasitədir. Durkheim bu din məsələsindən çox danışıb. Hətta din bizim əxlaqi davranışlarımıza da təsir göstərir. Deməli tanış yoluyla Seyid yanına gedən dostlar Seyid`in iç üzünü də aşkara çıxardırlar. Batil inancların kollektiv bilinclə dolaylı bir əlaqədə olduğunu düşünürəm. Fərdiyyətçiliyin önünü kəsən bu kollektiv bilinc rasionallığın yoxluğundan irəli gəlir fikrimcə. Cəmiyyətin qınaq obyekti hər hansı bir insanın özəl həyatı deyil ( əxlaqi baxımdan çox yanlış olan bir hərəkətdir bu ) Tanrını vasitə olaraq ələ alan bu seyidlər olmalıdır.
    Kafedə garsonun müştərinin əlinə çəngəl batırması. Kişinin qadınla nişanlı olması onun nişanlısına iqtisadi,psixoloji,fiziki şiddət göstərməsi mənasına gəlmir. Uzatmaq istəmirəm bunu..
    Bura qədər oxuduğunuz üçün təşəkkür eliyirəm. Vaxt tapdıqca bəyənilsə belə analizlər etməyə çalışacam. Sosiologiya ixtisasının hər cəmiyyət üçün önəmli olduğunu bir daha vurğulamaq istəyirəm. Bilgi, gücdür mottosuna uyğun olaraq, oxucuya bəzi yönlərdən terminlərlə bir şey qatmağa çalışdım. Sosiologiya, sizin içində olduğunuz grupda və cəmiyyətdə görüb də ad verə bilmədiyiniz davranışların və hərəkətlərin bütünüdür.


sən də yaz!