sənətkarın şəxsiyyəti və onun yaradıcılığı

| ədəbiyyat

əjdaha lazımdı   googllalink

    1. mübahisəli mövzudur. əgər biz hansısa yazıçının yaradıcıllığını qiymətləndirmək istəyiriksə, ilk olaraq onun şəxsiyyətindən yoxsa yaradıcıllığındanmı başlamalıyıq?
    və beləcə 2 yerə ayrılırlar:
    1. bəziləri düşünür ki, yaradıcının xasiiyatnaməsini təyin etmək üçün onun məhz əsərlərini, yaradıcıllığını öyrənmək kifayətdir.
    2. digərləri isə əksinə, düşünürlər ki, təhlili məhz yaradıcının özündən - uşaqlıq tərbiyəsindən, təhsilindən, şəxsiyyətindən, mühitindən, həyatından başlamaq lazımdır.
    bu fikirləri hər ikisi səhv, birtərəfli və məhduddur. əlbəttə, yazıçı yaradıcıllığının təhlilində əsas obyekt onun əsərləridir. yazıçə ona görə bizim (tarixin, fəlsəfənin, ədəbiyyat elminin) təhlil obyekti olmuşdur ki, cəmiyyət üçün faydalı əsərlər qoyub getmişdir. təccüblü deyil ki, hər bir sənətkarı adı onun mühüm, məşhur əsərləri ilə birlikdə çəkilir.
    şekspir deyəndə hamlet, otello , nizami deyəndə xosrov və şirin, yeddi gözəl , füzuli deyəndə leyli və məcnun , firdovsi deyəndə şahnamə , tolstoy deyəndə hərb və sülh, anna karenina təsəvvürümüzdə canlanır.
    məndən olsa sadəcə sənətkarın yaradıcıllığna baxardım, çünki yaradıcı, sənətsevər insanların ilham mənbəyi fərqli olur. (bax: yaradıcı insanların manyak olması )
    hansısa rok janrında oxuyan müğənni öz əllərini kəsərək yerinə donuz əli qoyursa, hansısa rəssam hər sabah öz bacısının portretinə tüpürərək gününə başlayırsa, hansısa filosof çəlləkdə yaşayırsa, küçələri murdarlayırsa və hansısa yazıçı şizofreniyadan,epilepsiyadan əziyyət çəkir, pedofildisə və bu kimi amillər mənim onun yaradıcıllığına hörmətimi azaltmaz ya da xələl gətirməz
    məsələyə digər tərəfdən yanaşsaq:
    yazılmış əsərin real hadisələrdən ilhamlanması - n. ostrovski nin polad necə bərkidi əsəri də ona görə inandırıcı çıxmışdır ki, ədib həmin hadisələri şəxsən özü yaşamış, duymuş, özü müşahidə etmiş, öyrənmişdir. həmçinin, maksim qorki . bulka dükanlarında, balıq vətəgələrində bir tikə çörək qazanan qorki yoxsul ikən görüb yaşadığını olduğu kimi bəzək-düzəksiz əsl həyat həqiqəti və səmimiyyəti ilə qələmə almışdır. yəni oxucu görür ki bu sırf bədii əsər yazmaq naminə yazılmış uydurma hekayə deyil, qurma süjet lövhələri yoxdur. lakin belə yazıçılar da başqa bir yazıçının ilham mənbəyi ( məsələn cəlil məmədquluzadədə qoqolun tolstoyun təsiri) olur, hər zaman real hadisələr aparıcı olmur. ola bilər ki, uydurma bədii əsər daha çox şöhrət qazansın və ya tam tərsi. məhz buna görə də sırf 2-ci təhlili doğru hesab etmək olmaz. ilk öncə yaradıcıllığa baxıb dəyərləndirmək, yeri gələndə tərcümeyi-hala, şəxsi həyata nzər salınmalıyıq.
    2. şəxsi düşüncəmə görə sənətkarın yaradacılığı onun şəxsiyyətindən qismən asılıdır.

    L.V. Şepilovun bir fikrinə görə

    ya­zı­çının bütün yaradıcılığı onun şəxsiyyəti ilə, dünyagö­rü­şü­nün özü­nəməxsusluğu, həyat təcrübəsi və nəhayət, onun bədii isteda­dının xarakteri ilə ayrılmaz surətdə bağlıdır.
    (L.V.Şepilova. Vvedenie v literaturovedenie.)

    Qabriel Qarsia Markesin fikrincə, personaj konkret insanın obrazı deyil, onda müxtəlif adamların xarakterindən götürülmüş ayrı-ayrı cizgilər cəmlənir. Mənfi obrazda yazıçının pis, müsbət obrazda isə yaxşı cəhətləri öz əksini tapmış olur. Personajların hamısında yazıçının ürəyi, hissləri bu və ya digər dərəcədə iştirak edir. (bax: Pisateli Latinskoy Ameriki o literature.)

    amma mən tam olaraq bu fikirlə razı deyiləm. bir çox yazarlar vardır ki, yaşamadığı həyatı obraza girərək yaşamağa çalışır və deyərdim ki, bu, çox insanda yaxşı alınmasa da, çox məşhur yazarlarda yaxşı alınmışdır. fəlsəfi aspektdən yanaşsaq, bir yazarın hər hansısa obrazı yaradarkən görərik ki, bu obraz ya şəxsiyyətini özü arzuladığı şəxsiyyət , ya da ki, elə özüdür.

    buna görə də, bu məsələ çox mübahisəli mövzudur. mən hər hansısa bir yazarı araşdırarkən ilk onun həyatı (şəxsiyyəti) , daha sonra isə yaradıcılığı ilə maraqlanıram. ilk yaradıcılıq öyrənilsə çox qaranlıq qalan məsələlər olar.


sən də yaz!