Rusiyalı iqtisadi şərhçi Vyaçeslav Şiryayev “DW на русском” platformasında Azərbaycanın sanksiyaya məruz qalmış Rusiya qızılının Qərbə çıxarılmasında vasitəçi rol oynadığını iddia edib. Onun arqumenti ilk baxışda diqqətçəkəndir: Azərbaycan ildə təxminən 3 ton qızıl hasil etdiyi halda, 2026-cı ilin ilk yarısında 24,2 ton qızıl ixrac edib. Lakin iki rəqəmi yanaşı qoymaq hələ onların arasında səbəb-nəticə əlaqəsi yaratmır.
Xüsusilə də söhbət illər ərzində formalaşdırılmış dövlət qızıl ehtiyatlarından gedirsə. Hasilat 3 tondur, bəs 24 ton haradan gəlib? Şiryayevin müqayisəsində əsas boşluq budur ki, Azərbaycanın qızıl imkanları yalnız cari hasilatla məhdudlaşdırılır.
Halbuki Azərbaycan Dövlət Neft Fondu (ARDNF) 2012-ci ildən fiziki qızıla investisiya edir. Həmin vaxt Fondun investisiya portfelində qızıl üzrə limit 5%-dək müəyyən edilmişdi. Sonrakı illərdə bu hədd mərhələli şəkildə artırılıb: 2019-cu ildə 10%-ə, 2022-ci ildə 15%-ə, 2025-ci ildə 25%-ə, 2026-cı ildə isə 35%-ə çatdırılıb.
ARDNF xüsusilə son iki ildə qızıl alışını sürətləndirib. Fond 2024-cü ildə 44,8 ton, 2025-ci ildə isə əlavə 53,4 ton qızıl alıb. Nəticədə 2026-cı ilin əvvəlinə ARDNF-nin qızıl ehtiyatı 200 tona, həmin aktivlərin bazar dəyəri isə 28 milyard dollardan yuxarı səviyyəyə çatıb.
Bu rəqəm bir məqamı aydın göstərir: Azərbaycanın 24 ton qızıl ixrac etmək imkanını qiymətləndirərkən yalnız həmin il mədəndən çıxarılan 3 tona baxmaq doğru metod deyil. Ölkənin əvvəlki illərdə topladığı yüzlərlə ton qızıl ehtiyatı da balansın bir hissəsidir. Qızıl bahalaşdı, portfelin çəkisi dəyişdi ARDNF-nin qızıl ehtiyatlarını artırdığı dövr dünya bazarında qiymətlərin sürətli yüksəlişi ilə üst-üstə düşüb. 2022-ci ildə qızılın orta illik qiyməti təxminən 1800 dollar/unsiya olduğu halda, 2023-cü ildə 1940 dollara, 2024-cü ildə 2388 dollara, 2025-ci ildə isə 3400 dollardan yuxarı səviyyəyə qalxıb. 2026-cı il yanvarın 29-da qızıl 5594,82 dollar/unsiya ilə tarixi maksimuma çatıb.
Qiymət artımı ARDNF-nin əlində olan qızılın yalnız dəyərini artırmayıb, onun ümumi investisiya portfelindəki çəkisini də yüksəldib. Nəticədə qızılın payı investisiya siyasətində müəyyən edilən həddi keçib. Fond bu səbəbdən 2026-cı ilin I rübündə 21,9 ton qızıl satıb.
Extract — continue reading at the source.
