«Kommunist» qəzeti 9 mart 1926-cı il tarixli 58-ci sayında Bakı Türkoloji Qurultayının bağlanışından 3 gün sonra «Tatar kəndlisi qurultay haqqında» başlıqlı məqalə çap edib. Tatarıstan Ciyostan qəzası, Mislin dairəsində Mislin kəndindən Türkoloji Qurultaya könüllü öz xərci ilə gələn əkinçi Ələddin Müslümoğlu «Kommunist» qəzetinin müxbiri ilə müsahibəsində qeyd edir ki, qurultay təşəbbüsü meydana atıldıqda bu məsələ ilə maraqlanan və ona əhəmiyyət verənlər çox oldu. «Hər kəs kimi mən də bu Qurultayla maraqlandım». Sovetlər İttifaqının əksər Türk coğrafiyasından, Türkiyədən, bəzi Avropa ölkələrindən Bakıya bu əhəmiyyətli elmi məclisdə iştirak üçün gələn alimlər olduğu halda, adi Tatar kəndlisinin Qurultaya qatılması, mövqeyinin öyrənilməsi sovet təbliğat maşınının iş prinsiplərindən doğurdu.
Proletariat diktaturasına əsaslanan, geniş xalq kütlələrinin marağının ifadəçisi olduğunu bəyan edən sovet hökuməti təşkil olunan bu beynəlxalq qurultayın cəmiyyətin bütün sosial təbəqələrinin marağında olduğunu əyani şəkildə bildirmək üçün Tatar kəndlisi variantından istifadə edirdi. Müslümoğlunun mövqeyini möhkəmləndirmək, fikirlərinin obyektivlik və inandırıcı gücünün təmini üçün maliyyə mənbəyinin də şəffaflığı burada nəzərə alınırdı. Tatar kəndlisi «Kommunist»in müxbirinə bildirir ki, nümayəndə olmadığı üçün yol pulu üçün bir at satıb, uzun yol qət edərək Bakıya Türkoloji Qurultayı görməyə gəlib: «Məni buraya çağıran yox, gözləyən yoxdur.
Fəqət, bir kəndli olduğum üçün qonaq sifəti ilə olsa da, qurultayın hər iclasında iştirak etməyimə müsaidə edildi. Buna görə də qurultayı çağıran mandat komissiyasına təşəkkür etmək böyük bir ricamdır». Qurultay haqqında düşüncələrini bölüşən Ə.
Misiroğlu qeyd edib ki, qarşısında duran ən ümdə və əsas məsələ kütləyə yaxınlaşmaqdan ibarətdir: «Bu isə ən doğru, sağlam bir nəzəriyyədir. Bu nəzəriyyəni həyata keçirmək və kənd xalqına yaxınlaşaraq kənd əhalisini oxutmaq üçün çalışmaq lazımdır. Bütün istilahların mənbəyi kənd olduğu üçün dil məsələsində kənd əhalisinə daha da yaxınlaşmaq lazımdır».
Siyasi-ideoloji prinsiplərini müxtəlif vasitələrlə həyata keçirmək istəyən təbliğatçılar üçün Tatarıstandan at satıb Bakıya, Qurultayın işində iştiraka icazə verilən Ə. Müslümoğlunun Latın əlifbasına keçidlə bağlı mövqeyinə önəm verilməsinin pərdəarxası məqsədi var idi. Çünki Qurultaya qatılan 6 nəfərdən ibarət Tatarıstan nümayəndə heyəti ərəb əlifbasının Latın qrafikalı əlifbaya keçidinə etiraz edir, ərəb əlifbasının islahı üzərində dayanırdılar.
Bakı Türkoloji Qurultayında ən böyük «ərəbçi»lər fraksiyasını Alimcan İbrahimovun rəhbərlik etdiyi Tatarıstan nümayəndələri təşkil edir, öz baxış və mövqelərini açıqlayırdılar. Sovet təbliğat maşını bu fraksiyaya, elmi zəkaya qarşı sadə vətəndaş formulundan yararlanır, Tatarıstan kəndlisi Ə. Müslümoğlundan bu məqsədlə istifadə edir, ərəb əlifbasının çətinliyindən xalqın savadsız qaldığı təbliğ olunurdu.
Extract — continue reading at the source.
