Mübahisə mədəniyyətinin səviyyəsi xalqın sosial-psixoloji və siyasi durumunun önəmli keyfiyyət meyarlarından biridir. Bu “nöqtədə” müxtəlif məzmunlu amillər kəsişir: milli mentalitet, konkret fərdin şəxsi keyfiyyətləri, formalaşmış siyasi ənənələrin “çalarları”, milli mədəniyyətin “kodları”, siyasi aktivliyin dərəcəsi, vətəndaş cəmiyyəti institutlarının vəziyyəti, milli təhsilin səviyyəsi, habelə cərəyan edən qlobal siyasi proseslərin, həmçinin dünyada yaşanan tarixi mərhələnin xüsusiyyətləri və daha nələr-nələr. Sadalananlar mübahisə mədəniyyətinin məzmununa təsir edə biləcək əsas amillərin sadəcə kiçik bir hissəsidir.
Beləliklə, “mübahisə mədəniyyəti” ilk baxışdan göründüyü kimi heç də asan, əhəmiyyətsiz və amorf məzmunlu bir məfhum deyil. Olduqca mürəkkəb və ciddi təhlillərə ehtiyacı olan bu anlayış əslində konkret xalq və millətin demokratik inkişaf potensialının vacib indikatorudur. Cəmiyyətdə mübahisə mədəniyyətinin qüsurlu olmasından ən çox əziyyət çəkən istiqamət isə məhz siyasətdir.
Dünya ölkələrinin tarixi təcrübəsinə müraciət etsək, açıq şəkildə görə bilərik ki, mübahisə mədəniyyətinin qüsurlu olması səbəbindən siyasətdə yarana biləcək çətinliklərin fəsadları cəmiyyət üçün daha ağrılı və təhlükəlidir. Siyasət elə bir həssas müstəvidir ki, burada yaranmış mübahisədə iştirak edən tərəflərin birinə “böyüklük et, boş ver və keç bu mövzudan” kimi sözləri demək bəzən mümkün olmur. Siyasətdə özünə yer tapmış şəxslər etiraf etməsələr də, ancaq zamanla mövcud sahənin yaratdığı “miraj” qaçılmaz şəkildə onlarda müəyyən ambisiya, habelə gözlənti və iddianı formalaşdırır.
Odur ki, mübahisə mədəniyyətindən məhrum olmuş siyasətdə hətta kiçik məsələlər belə hadisələrin idarəolunmayan səviyyəyə qədər inkişaf etməsinə səbəb ola bilir. Mili və ideoloji mübahisələrin isə əsas təhlükəsi ondan ibarətdir ki, bu cür münaqişələrin “pambıq tayası” kimi birdən-birə alovlanmaq potensialı var. Təsadüfi deyil ki, xarici mənbələrdən bəhrələnən təxribatçılar adətən bilavasitə milli və ideoloji mövzular ətrafında dolaşır.
Müstəqillik tariximizdə yaşanan bəzi hadisələri yada salsaq, qeyd olunan təsbitin nə qədər doğru olduğunu aşkar şəkildə görə bilərik. Mövcud kontekstin inkişafında son bir neçə həftə ərzində qlobal internet məkanının yerli seqmentini süni şəkildə bürümüş “Şah İsmayıl Xətai” olayına toxunmaq istərdik. Siyasət sahəsində yaşanan hər bir hadisədən mütləq olaraq doğru nəticələri çıxarmalıyıq ki, dövlət və cəmiyyət olaraq milli maraqlarımızın toxunulmazlığını təmin edə bilək.
Konkret bir “mühitin” daxilində yaşanan qalmaqal potensiallı məsələ öz həllini tapmayan zaman vəziyyətin açıq münaqişə səviyyəsinə çevrilmə ehtimalı böyüyür. Misal üçün hər-hansı bir teatrın daxilində yaradıcılıq müstəvisində yaşanan qalmaqal ictimailəşdirilirsə, bu hadisə mütləq olaraq “teatr böhranı” kimi dəyərləndiriləcək, həmçinin cəmiyyətdə milli mədəniyyət və incəsənət ilə bağlı müxtəlif qərəzli mülahizələr dolaşacaq. Oxşar vəziyyət ictimai-siyasi münasibətlərin bütün digər sahələrində də rahatlıqla yaşana bilər.
Extract — continue reading at the source.
